Siar i 2008 le linn na conspóide a spreag an scannán ‘The Fairytale of Kathmandu’ faoi Chathal Ó Searcaigh agus a thurasanna go Neipeál sa Chian Oirthear, sheas mé an fhód leis an bhfile Conallach, duine de sár fhilí na Gaeilge agus na tíre. Níor cheap mé go raibh sé ceart go raibh géarleanúint á dhéanamh air faoi a iompar ghnéasúil. Cuireadh ina leith go raibh sé ‘ina thurasóir ghnéis’ agus é ag baint míúsáide as a ‘shaibhreas’ mar thurasóir ón Iarthar chun brú a chuir ar bhuachaillí sna déaga páirt a ghlacadh i gcaidreamh ghnéasach leis.

Chomh fada is gur eol dom níor ghlac an fhile páirt in aon chaidreamh ghnéasach a raibh in aghaidh dhlí na tíre sa Neipeál agus pé caidreamh a raibh aige, go raibh na rannpháirtithe toiltheanach ag an am. Bhí siad óg cinnte, ach bhí aois na tola sroichte acu chomh fada is a bhain sé le h-údaráis Neipeál.

Cé nár cúisíodh Ó Searcaigh as aon éagóir i leith na ceisteanna seo, cúisíodh agus ciontaíodh é sna meáin cumarsáide agus daoradh é go deoraíocht i dTír Chonaill, i Mhín a Leá.

Tá sé ann ó shin, é ag scríobh leis.

An cheist a chuirim anseo: An bhfuil sé ceart géarleanúint agus imeallú a dhéanamh ar dhuine nach bhfuil cúisithe nó ciontaithe i leith cúis ar bith ós comhair an dlí? Fiú má chreideann daoine nach dtaithníonn an iompar atá curtha i leith Uí Shearcaigh leo, an leor san go mbeadh sé á imeallú mar atá ag titim amach go fóill. Gach uair a bhionn sé luaite le h-imeacht éigean, bionn daoine ag gearán.

Le déanaí chinn Ó Searcaigh gan páírt a ghlacadh i bhFéile Scríobhnóirí Bhaile Átha Cliath. De réir na scéala seo san Irish Independent, bhí sé le léamh a dhéanamh as an eagrán nua de ‘The Irish Pages’, diolaim litríochta atá Ó Searcaigh ina eagarthóir Gaeilge air.

Mr O Searcaigh (57), who was at the centre of claims that he sexually exploited teenage boys in Nepal, was scheduled to read from a literary publication he helps to edit, ‘Irish Pages’, at The Gutter Bookshop next Sunday.

But he told the Irish Independent he had decided he would not attend, while refusing to answer questions about his past.

The poet’s relationships with teenagers as young as 16 emerged after the TV documentary ‘Fairytale of Kathmandu’ was broadcast in 2008.

He previously defended his actions, saying the boys were above the age of consent.

Mr O Searcaigh, who co-edits ‘Irish Pages’, also contributes to a recent edition of the publication entitled ‘Sexuality’ with six Irish language poems.

Asked about the festival, he initially said: “Sorry, no comment, thank you, bye.”

He then added: “Actually, I’m not participating. I may be mentioned there (on the festival website) because I’m the Irish language editor of ‘Irish Pages’.”

He ended the phonecall when asked if his contribution to the journal’s recent edition on sexuality was a controversial move, given the nature of allegations over his friendships in Nepal.

A spokeswoman for the festival said Mr O Searcaigh told them “over two weeks ago that he was unable to attend the event”.

Ní h-é seo an chéad uair le déanaí a raibh Ó Searcaigh luaite in alt sna meáin cumarsáide Bhéarla. Is iad seo na meáin céanna, ar ndóigh, a bheadh chun tosaigh ag maíomh chomh liobrálach is a raibh siad ag troid ar son phostaí aon ghnéis agus a leithéid. Ach sa chás seo tá iompar ghnéasach an fhile ‘conspóideach’.

San alt faoi Ó Searcaigh san Irish Daily Mail rinneadh tagairt do chás Dhomhnaill Uí Lubhlaí amhail is go raibh cosúlachtaí idir an dhá chás. Ó na cúntais atá feicthe agamsa, b’éagnóír é Ó Lubhlaí agus rinne sé imeaglú ar a chuid iosbartaigh. Níl aon chomparáid dlisteanach idir a chás agus cás Uí Shearcaigh.

Más amhlaidh go bhfuil fianaise ann in éadan Uí Searcaigh, ba cheart é a chúisiú agus a chur ar a thriail le go mbeadh seans ag an bpobal an fianaise a chloisteáil go fuar is gan chlaonadh. In éagmais sin, níl sé de cheart ag éinne bheith ag déanamh coirpeach den bhfile. Tá a shaol phríobháideach tuillte aige mar atá ag gach duine againn.

Tar éis droch thoradh na hoíche aréir i Malmo, nuair a chriochnaigh amhrán na hÉireann san áit dheireannach i gComórtas na hEoraifíse, bfhéidir gur fiú áird a thabhairt ar an achainí seo a rinne mé ar cholún raidió ar Cormac ag a Cúig:

Tá amhrán greamaithe i mo cheann ón gcéad uair a chuala mé é le linn an chomórtas ‘Réalt’ a bhíodh á reachtáil ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ag tús na mílaoise seo. An amhrán abea an ‘Bon Bon Carr’ agus b’é an iontráil ag Doona sa Chomórtas Náisiúnta sa bhliain 1999.

Chriochnaigh an amhrán sa cheathrú áit taobh thiar de ‘When You Need Me’ le Na Mullanes ar an oiche. Níor eirigh go ró mhaith leis an amhrán sin sa chraobh I Ierusalem, áit ar bhain sé an 17ú áit amach. (Faighim deacair a thuiscint conas go bhfuil Ierusaileim san Eoraip ach sin scéal eile!)

Luaim An Bon Bon Carr mar go gcreidim gur deineadh feall mhór ar an amhrán nó táim cinnte go raibh an seans aige san Eoraifís. Bhí sé gan ciall, ar ndóigh, ach bhí sé gealghaireach agus bhí an tiún go deas. Pop amhrán den chéad scoth. An cineál amhráin a shamhlófá ag buachaint an Eoraifís.

Anois bhí sár iarrachtaí freisin ag Seán Monaghan – Amhrán an Dreoilín – agus tá beatha ag a chuid amhráin go fóill, i bhfad I ndiaidh go leor amhráin eile a bhuaigh an chomórtas bheith ligthe i ndearúd. Má tá leithéid de rud ann agus Gaeltacht-hop ar aon dul le Hip Hop, is sár sampla é ‘Amhrán an Dreoilín’ dá leithéid. Go fóill cuireann sé daoine ag rínce.

Ar chúis éigean nach dtuigim ní bhacann RTÉ, atá i mbun an chomórtas a reachtáil sa tír seo, amhrán i nGaeilge a chur ós comhair an phobail sa chraobh náisiúnta.
Dá mba rud é go gceapfainn go raibh cúis mhaith leis, is é sin go raibh na h-amhráin Béarla a raibh san iomaíocht ó cuireadh deireadh le ‘Réalt’ mar gheall ar chiorruithe ar RTÉ RnaG i 2002, I bhfad níos fearr, bheinn ábalta glacadh leis an leatrom. Ach ní h-amhlaidh an scéal.

Tá na h-iarrachtaí i mBéarla ón tír seo imithe in olcas go mór ó na laethannta órga sna 90í nuair a raibh an chomórtas á bhuachaint blianta i ndiaidh a chéile ag sár amhráin á gcanadh ag sár amhránaithe.

Sa bhliain 2008 sroicheadh gruinneal na mara nuair a sheol RTÉ an turcaí, Dustin, chuig an Eoraifís. Cé gur vóta an phobail a chinntigh an bua do Dustin, bhí feachtas glic ann le cinntiú go mbuafadh sé agus gan amhras bhí sé os comhair an phobail gach lá ar an dteilifís, fiú mura raibh an amhrán le clos. Ba dheacair a rá cén teanga inar scríobhadh an amhrán, Ireland Douze Pointes, ach ba léir gur ceap magaidh a raibh ann agus ní raibh pobal na hEorpa ag gaire linn. B’fhéidir gur ag gáire fúinn a raibh siad.

Le dhá bhliain anuas tá Jedward ag seasamh an fhóid ar son na hÉireann. Mo ghreidhin iad John agus Edward Grimes ach tá an oiread ceol agam is atá acu. Molaim a gcuid aclaíochta ar an ardán agus dá mbeadh an oiread gruaige agam is atá acu, bheadh suim agam triail a bhaint as a stíl gruaige.

Tá a seans faighte ag amhráín Bhéarla ón dtír seo san Eoraifís. Is léir go bhfuil sé in am d’athrú cur chuige. Agus táimse ag moladh go bhfagfaí an chúram ar Raidió na Gaeiltachta agus TG4 chun an chomórtas d’amhrán na hÉireann don Eoraifís I 2014 a roghnú.
Molaim le cois sin go dtiocfadh filí agus ceoltóirí na Gaeilge le chéile agus amhráin maithe a chumadh chun bheith san iomaíocht. Níl sé chomh deacair sin ach, mar sin féin, ba cheart an talann is fearr atá ar fáil a chur ag obair ar an bhfiontar.

Thar aon stadas eile atá ag an nGaeilge – teanga oifigiúil, teanga oibre agus araile – tá sé thar a bheith tabhchtach do bheatha na teanga go mbeadh sí ina teanga siamasaíochta. Dá mbeadh aon chiall ag na h-eagraíochtaí Gaeilge bheadh seo aitheanta acu fadó ach leanann siad ag iarraidh an teanga a bhá i dteip dhearg an mhaorláithais.

Rínce atá uainn, a chairde Gaeil, ceol agus rínce. Píosa spraoi. Liricí a chuireann gliondar inár gcroí agus a ardódh an scamall bróin atá ós ár gcionn ró fhada anois.

Mar a dhein an Bon Bon Carr ar feadh seal ghairid i 1999. Amhrán Gaeilge don Eoraifís I 2014. Sin é mo ghuí, a cháirde!

Is tírghráthóir mé amach is amach ach ba bhreá liom gur i dTír na mBascach a saolaíodh mé seachas anseo in Éirinn. Dá mba rud é gur Bascach mé seachas Gael, gach seans go mbeinn um an dtaca seo ag iarraidh an nuachtáin Berria a chriochnú le go mbeadh sé reidh don chlólann seachas bheith ag suí go h-uaigneach i mbun bhlagála. Nó ag obair ar an suíomh idirlín bhreá atá ag Berria.

Féach air, bain taithneamh as le do shúile agus ansan le do mheabhair. Is suíomh gnóthach é seo agus cuma air go mbionn go leor daoine ag teacht agus ag imeacht ann. Is ‘fóram’ é agus tá réimse ábhair faoi chaibidil ann. Cúrsaí idirnáisiúnta, cúrsaí eacnamaíochta, cúrsaí spóirt, cúrsaí chultúir – an réimse iomlán. Tá ’aip’ ann chun é do léamh ar d’fhón phóca agus is féidir an PDF a léamh chomh maith. Sea, seo iriseoireacht i dteanga mionlaigh ach ní mar is eol dúinne é, a Chaptaein!

Is scil ar leith é bheith ag iriseoireacht don idirlíon, cinnte. Ceapann leithéidí Seán Tadhg Ó Gairbhí, agus é ag scríobh i gComhar na míosa seo, nach bhfuil ann ach sórt scipéad ina mbailítear scéalta atá foilsihe ar phaipéar roimh ré ach ní h-amhlaidh an scéal Is céard ar leith é céard na h-iriseoireachta ar líne, mar a d’fhoghlaim mé ar aon nós agus mé ag obair le BBC News Online ar feadh cúpla bliain ag tús na Mílaoise. Ní mór bheith cruinn – agus an tapaidh chun tuairisciú a dheanamh ar imeachtaí/scéalta de réir mar atá siad ag titim amach. Ní reiteodh sin leis an dearcadh ‘déanfaidh sé cúis amarach’ a bhionn i réim i saol na h-iriseoireachta Gaeilge. Is cuimhin liom bheith ag tuairisciú ar shraith de chruinnithe Chomhairle Aondachtóirí Uladh agus bheith chun tosaigh ar an slua le na tuairiscí sin, agus cruinn is beacht le cois. Ní raibh ‘twitter’ ann an uair úd, áfach, nó facebook.

Is cinnte nach eolaiocht roicéid é an iriseoireacht ar líne. Ní h-eolaíocht roicéid é an iriseoireacht chlóite ar phár ach an oiread, in ainneoin a deirtear faoi agus an chaint – uaireannta an bhaothchaint – a bhíonn ag iriseoirí ar nós Seán Tadhg – atá ag obair san earnáil chló anois fhaid is go bhfuil an chuid eile againn ag obair anso sa domhan ar líne.

Tugaim mar shampla ar an mbaothchaint seo:

Tá difríochtaí suntasacha idir an saghas iriseoireachta a chleachtann nuachtáin agus an saghas iriseoireachta is gnách a chleachtadh ar an idirlíon. Is minic nach ndéantar idirdhealú ar an idirlíon idir tuairimíocht agus fíricí. Ceal ama agus ceal tuisceana is minic nach n-éiríonn leis na meáin nua dul go croí an scéil. Is túisce leo siamsa ná substaint. Is fearr leo go minic ‘nuacht’ a ghoid seachas nuacht a ghiniúint.

Cuireann a leithéid de raiteas amaideach múisc orm. Gach rud a chuireann Seán Tadhg i leith na h-iriseoireachta ‘ar an idirlíon’ is féidir an rud céanna a rá faoin iriseoireacht nuachtáin. Tuigim do Sheán Tadhg cén fath go mbeadh eagla ar shean díneasáir roimh na meáin nua. Is bagairt don ‘status quo’ iad na meáin nua. Cad a deir sé faoi na ceardaithe is seanabhunaithe sna meáin traidisiúnta má tá cead ag aon duine le ríomhaire bheith ag tabhairt iriseoir air nó uirthí féin agus ag scaipeadh scéalta ar an idirlíon ar fuaid an domhain nuair atá siad ar a míle dícheall cúpla míle leitheoir – nó cúpla céad i gcás irisí Gaeilge – a shroichint. Is domhan 24/7 iad na meáin nua – agus tá sin i bhfad ó bheith ag solathar ábhar do nuachtán nó iris traidisiúnta nach foilsítear ach go laethúil nó go seachtainiúil, nó go míosúil.

Ni cheapaim go bhfuil deireadh ré na nuachtán traidisiúnta buailte linn. Níl ná é. Is amhlaidh go mbeidh siad ann i gcónaí – ach tá feidireachtaí neamh choitianta ag baint le na meáin nua don iriseoireacht i gcoitinne – agus don iriseoireacht i nGaeilge go h-áírithe.

An oiread is nach gcreidim gur beag an chúram atá ar iriseoirí theilifíse nó iriseoirí raidió, ní doigh liom gur cheart beag a dhéanamh den chúram a bheadh ar iriseoirí ar líne. Ba cheart daoine le taithí agus scil a bheith ina mbun, seachas amaitéirigh a dhéanfaidh na botúin céanna a rinneadh roimhe. Chomh fada agus a bhaineann sé liomsa, is suíomh nuachta leibideach leisciúil leamh is leadránach é suíomh nuachta Béarla RTÉ. Tá an iriseoireacht leathbhacáilte agus níl aon tuiscint ann ar na bhfeidireachtaí atá leis an obair seo. Mar atá sé anois, ní doigh liom go mbeadh toradh fiúntaqch nó fónta ar an suíomh nuachta Gaeilge a chuirfeadh RTÉ ar fáil dá mbeadh sé ar aon dul leis an suíomh atá acu i mBéarla faoi láthair. Tá buntáiste suntasach ag RTÉ áfach sa mhéid is go bhfuil seomra nuachta ann agus gur féidir úsáid a bhaint as sin mar acmhainn chun cuid den iriseoireacht a bheadh ag teastáil a sholathar. Ach ní bheadh ansan ach an chéad dréacht – táim den tuairim gur seirbhís lag é seirbhis nuachta RTÉ i mBéarla, é breac le tuairisceoirí a líonann am le ‘clichéanna’ agus ‘tuairimíocht leath-ghléasta mar fhíric’.

Mar sin cuirim ós bhúr gcomhair suíomh idirlín ‘Berria’. Is é seo an cineál seirbhíse atá ag teastáil. I gcead do Mheon Éile, Nuacht 24, An Tuairisceoir agus iGaeilge, táímíd go léir in áít na leathphingine i gcomparáid le seo. Bhí infheistíocht – idir infheistíocht airgid, ama is acmhainní – de dhíth chun an suíomh sin a chur ar bun agus é a choimeád ar siúl. Creidim gurb é seo an chaighdeán a chaithfimíd bheith ag díriú air, seachas rud éigean atá i bhfad faoi bhun an chaighdeáin ar nós The Journal nó Broadsheet.

Sa chéad dul síós, ba mhaith liom comhghairdeas a dhéanamh le Seán Tadhg Ó Gairbhí, Eagarthóir nua-cheaptha ‘Comhar’. Is amhlaidh go bhfuil ard mheas agam ar Aifric Nic Aodha mar fhile ach b’fhearr liom i gcónaí go dtoghtar iriseoirí seachas taighdeoirí ollscoile nó bainisteoirí nó páistí na n-úinéirí mar eagarthóirí. Tháinig Comhar chuige féin le linn do Aifric bheith ina heagarthóir agus tá téagar ann anois ná raibh ann le roinnt blian. Táim cinnte go leanfaidh an fhorbairt sin le linn réimeas Sheán Tadhg.

Tá seasamh ar leith ag Comhar nó is é ceann de na h-irisí Gaeilge is fad mharthanaí atá ann. Is é seo an 73ú imleabhar den iris agus an 5ú eagrán san imleabhar sin. Agus nuachtáin Gaeilge á ndúnadh le blianta beaga anuas, tháinig Comhar slán, fiú is go raibh sí faoi bhagairt in Eanáir 2008 agus duine den bhórd stiurthóirí ag fógairt a bás insan Irish Times. Níor tháinig an lug ar an lag, áfach, agus thug Comhar na cosa lei. Tá deontas brea ag an iris ó Fhoras na Gaeilge agus anois tá duine de na h-iriseoirí Gaeilge is cumasaí sa tír ina bun. Go n-éirí leo.

In eagrán na míosa seo, atá ós mo chomhair, tá alt ann le Seán Tadhg féin ag cur síos ar na gcinneadh atá le déanamh ag Foras na Gaeilge comharba ar ‘Gaelscéal’ a chumadh. I suirbhé a rinneadh le déanaí ar an gceist seo, luadh seacht gcinn de roghanna maidir leis an gcineál foilseachán nó seirbhís a bheadh ann amach anseo.

An oiread le h-éinne eile, ba mhaith liom nuachtán chlóite Gaeilge a fheiscint arís. In éagmais sin ba mhaith liom seirbhís nuachta fónta ar líne. Gan amhras ní nuacht amháin a shanntaim ach gaqch cineál iriseoireachta. Ach is tús maith seirbhís nuachta ar leith.

Tá an cheist atá faoi chaibidil in alt Sheáin Taidhg i mbéal an phobail – an oiread is go mbionn aon cheist faoi chúrsaí Gaeilge i mbéal phobail na Gaeilge – faoi láthair. Is cosúil go gcreidimíd gur ‘ceart’ é go mbeadh nuachtán Gaeilge againn nó, mar a deir Seán Tadhg ina chéad eagarfhocal óna cheapachán, ‘tá sé de cheart ag pobal na Gaeilge fóram údarásach a bheith acu ar féidir leo muinín a bheith acu as’.

Saontacht is mó atá ar chúl an raitis sin. Ní droch rud an saontacht mar tá sé gaolta ar an ídéalachas. Ciall cheannaigh atá ar chúl mo chuid chlaonta.

Mura bhfuil a leithéid fior faoi thomhaltóirí na meán Bhéarla, cén fath go mbeadh an t-éirí in áirde orainn, Pobal na Gaeilge, a mhalairt a shamhlú. Léargas iad na meáin Ghaeilge atá againn, na meáin chlóite Ghaeilge ach go h-áirithe, ar an méid atá tuillte againn mar phobal.

Ní orainne an locht go h-iomlán as sin. Tógadh sinn le na meáin Bhéarla. Táimíd imithe i dtaithí orthu an oiread sin gur chuthú a n-iompaímíd mar scathán ar ár saol agus mar fhuinneog ar shaol eile. Cinnte is deas linn go bhfuil RTÉ Raidió na Gaeltachta ann, agus TG4, agus na h-irisí deasa eile sin, Comhar, nós*, Feasta – ach ní bhacaimid leo den chuid is mó. Ba mhór an fheachtas a raibh ann scór bliain ó shin le go mbeadh TG4 ann – agus tháinig sé, agus rinne an staisiún éachtai, agus tá éachtaí fós á bhaint amach acu. Ach níl ach isteach is amach le 2% den daonra ag féachaint ar an gcainéal ar bhonn rialta, bíodh is go ndeir níos mó ná 35% go bhfuil labhairt agus tuiscint na Gaeilge acu. Is beana mór an méid sin.

Níl aon cheart ag ‘pobal na Gaeilge’ ar mheán chumarsáide i nGaeilge, go h-áirithe i bpobal ina bhfuil ceannas ag an margadh ann. Ná bac le hAirteagal 8 den mBunreacht, nó Acht na dTeangacha Oifigiúla nó Achtanna Oideachais ad nauseam, is iad na dlithe solathar agus éilimh na dlithe atá i réim sa tír seo.

Má theastaíonn uainn meán Ghaeilge bheith againn, ní mór dúinn é a thogáil ón mbonn aníos. Sin a deineadh i dTír na mBascach. Is in aineoinn seachas le cabhair ón Stát a bunaíodh Egunkaria, an chéad nuachtán laethúil i mBascais. Nuair a dhún na Spáinne an nuachtán sin i Márta 2003 agus nuair a chuir siad cúntais agus ceannaras an nuachtáin faoi ghlas, d’aimsigh foireann agus tacadóirí an nuachtáin na h-acmhainní le cinntiú go bhfoilseofaí an chéad eagrán eile lár na bhaireach. Sin mar ar tháinig Berria ar an saol. Is léir nach bhfuil an mianach sin ionainn mar phobal – agus murar féidir linn mar phobal rud éigean chomh suarach le nuachtán a fhoilsiú a bheadh inchurtha lenár mian faoi cén nuachtán ar mhaith linn léamh, nach leor sin mar léargas ar ár gcnamh droma.

Táimíd de shíor ag feitheamh ar dheontas theacht ón spéir (ón stát) chun teacht i dtarrtháil orainn. B’fhéidir go dtarlóidh sé, b’fhéidir nach dtarlóidh sé. Is cinnte go mbionn go leor baoth chaint ag na h-údaráís faoina dtacaíocht don Ghaeilge – agus b’iad Airí na Gaeltachta, Éamon Ó Cuív agus Pat Carey, faoi sheach a sheol Lá Nua agus Gaelscéal. Níor ardaigh ceachtar den bheirt a dtónacha chun na nuachtáin a thabhairt slán nuair a raibh siad i mbaol. Tá leithscéal éigean ag Carey – mar ní raibh seisean i gcumhacht nó fiú sa Dáil in Earrach na bliana seo ach is cinnte go bhféafadh Ó Cuív rud éigean a dhéanamh dá roghnódh sé a leithéid a dhéanamh.

Ag an am chéanna, tá sé deacair an mileán a chur ar Ó Cuív nó ní docha gur cailleadh ach dornán votaí do féin go h-áitiúil i gConamara nó dá pháirtí go náisiúnta mar gheall ar a easpa tacaíochta do Lá Nua, an nuachtán a sheol sé i mí Eanáir 2007 nuair a raibh deacrachtaí airgid ag an nuachtán bliain ina dhiaidh sin. Sa deireadh thiar ní raibh gíoc nó míoc ó phobal na Gaeilge agus léirigh na h-eagraíochtaí Gaeilge, atá beo ar dheontais iad féin, ná raibh siad míshásta le cinneadh an Fhorais/na nAirí gan lámh cúnta a thabhairt do Lá Nua nó do Ghaelscéal. Ní ró fhada i ndiaidh an chinneadh faoi ‘Gaelscéal’ áfach a fhograíodh go raibh síneadh ama le tahbhairt do na h-eagraíochtaí buan-mhaoinithe go deireadh 2013.

Agus mé ag léamh ailt Sheán Tadhg, tá sé breac le tagairtí don ‘phota óir’. Is é sin an t-airgead a bheadh le fáil ag cibé dream a roghnófaí chun an nuachtán nua/nuacht sheirbhís a sholathar. Is giorra do chailís nimhe seachas do phota óir an barántas áirithe sin, dar liom, nó táim cinnte gur caillteanas a d’fhagadh mar oidhreacht ag lucht Lá Nua agus Gaelscéal mar gheall ar an deá fhoirtiún gur bhuaigh siad na comórtais na foilseacháin sin a sholathar.

Maidir le liosta na roghanna a luaigh Foras na Gaeilge ina suirbhé, ní chreidim go gcomhlíonann ceann ar bith acu an fhís atá agam. Má tá nuachtán nua Gaeilge le bheith ann, ba cheart go mbeadh sé neamhspleach ar fhoinsí airgid an Stáit, seachas fograíocht agus beagán urraíochta ar chomórtais is a leithéid. Ón bpobal aníos ar cheart do teacht – tharla sé roimhe nuair a bhunaigh Gearóid Ó Cairealláin agus Eoghan Ó Néill Lá/Preas an Phobail breis is 30 bliain ó shin anois. Nuair a thosnaigh sé a ré arís mar nuachtán laethúil i 2003, bhí £50,000 d’airgead an phobail ar a chúl, £500 uaim féin agus mo bhean i measc san. Nuair a theip Lá Nua, chailleamar an t-airgead sin ach ní beag an sasamh a thug Lá agus Lá Nua dúinn agus é ann, sea agus crá croí freisin.

Tá go leor cáineadh déanta agam ar Fhoras na Gaeilge le blianta anuas faoi na chinntí éagsúla a rinne siad. Caithfidh mé leithscéal a ghabhail leis an bhForas anois. Ní ar an bhForas an locht, ce go bhfuil lochtanna ar an Fhoras agus easnaimh is easpaí ó thaobh saineolais is tuisceana de, ach orainne mar phobal Ghaeilge nach léann na nuachtáin Gaeilge. Is fúinne atá sé – agus má fhagaimíd faoi Fhoras na Gaeilge nó faoi fhoras stáit ar bith é an easnamh seo a líonadh, is orainn féin a bheidh an locht arís nuair a theipeann sé arís. De réir mar a fheicimse, níl an t-airgead ag an bhForas – nó fiú ag an gCiste Idirnáisiúnta Airgeadaiochta – maoiniú a dhéanamh ar an nuachtán a bheadh pobal na Gaeilge sásta a cheannach nó a léamh. Go gceapfaidís gurbh fhiú an tairbhe an trioblóid. Mar mhíniú ar mo sheasamh faoi cheist na nuachtán, déarfaidh mé gur mhothaigh mé mar a mhothóinn dúnmharú i mo chlann féin an chinneadh ag an bhForas gan teacht i gcúnamh ar Lá Nua i bhFeabhra 2008 agus, mar an gcéanna, i 2013 nuair a tharla an rud céanna do Ghaelscéal. Bionn an oiread san ama agus allais agus dua is crá croí infheistithe sa ghnó nach gnó a thuilleadh é ach ball ded chlann nó géag ded chorp. Is deacair beatha ceart a shamhlú ina éagmais.

Tá go leor ráíte agam ar an ábhar seo san alt áirithe seo. Tá tuilleadh fós le rá agam faoin tarcaisne atá leithéidí Seán Tadhg agus eile ag léiriú i leith iriseoireacht ar líne seachas iriseoireacht chlóite thraidisiúnta. Ag léamh a ailt, shamhlófá nár sciob nuachtán cló riamh scéal ó nuachtán cló eile. Tá’s agam gur dheineas é – cé gur chuireas luach leis ina dhiaidh sin – agus chuirfeadh sé alltacht orm casadh leis an iriseoir nár dhein a leithéid. Anuas ar sin, aon duine a cheapann nach gá ‘ach slacht a chur ar’ scripteanna raidió nó teilifíse chun go mbeadh siad oiriúnach don idirlíon, tá dul amú orthu. Tá taithí agam sa ghnó sin tar éis dhá bhliain a chaitheamh le BBC News Online, ceann de na suíomhanna nuachta is mó ar domhan, mar aon le na blianta a chaith mé ag uasdatú nuacht.com agus, sna blianta deireanancha, anseo ar iGaeilge.

Fillfimíd ar an ábhar gan mhoill.

Beidh Dámhscoil Mhúscraí Uí Fhloinn, an t-aon chúirt filíochta dá leithéid sa tír, ar siúl arís ar an 25ú Bealtaine in Ostán Ghobnatan i mBaile Mhúirne. Cuirfear tús leis an ocáid ag 7.30in.
B’iad Pádraig Ó Cruadhlaoich, Gaedhal na nGaedhal, Dómhnal Ó Ceocháin agus Pádraig Mac Suibhne (An Suibhneach Meann), a bhunaigh an Dámhscoil i 1925 agus tá sé ar siúl gach bliain ó shin. Roimhe sin, san 18ú chéad, bhíodh Cúirt Filíochta ar bun ag muintir Iarfhlaithe in aice le Reilig Ghobnatan i mBaile Mhúirne.

Tá obair ar bun ar shuíomh idirlín na Dáimhscoile faoi láthair agus beidh www.damhscoil.ie beo in am don ocáíd.

Thíos faoi tá An Cuireadh, An Forógra agus an Cheist. Cailleadh Peadar Ó Liatháin, a raibh ina Chléireach ar an nDámhscoil ó 1958 go dtí 2012, anuraidh agus táimse, a nia, ceapaithe ina áit.

An Cuireadh 2013
Fáilte arís eile go Dáimhscoil Mhúscraqí
Roimh bhaird agus éigis lucht léinn is filí
Fágaíg bhur mbuartha, bhur ngearáin is imní
Is beidh caidreamh bhur gcarad ag ardú bhur gcroí

Fáilte roimh an ógra, gearrchaillí is buachaillí,
Fáilte roimh an mbuín mhór ó Chathair Chorcaí
Fáilte roimh na geaingléirí ó Contae Chiarraí
Fáilte roimh na slóite ó bhailte Mhúscraí.

Níl aon easpa ceist as a bpiocfadh rúnaí
Ceann a ghinfeadh argóint is áiteamh teasaí
Cé ná beidh baol ann go raghfar chun dlí
Mar sé breitheamh an aighnis an scartadh gáirí.

Beidh lucht ráidió is páípéar is b’fhéidir RG
Ag snapadh is ag alpadh dánta is dréachtaí.
Beidh Betisy is an bhantracht ag réiteach cóir bhídh
A shásóidh gach éinne gan bhagairt Gardaí.

Pádraig Ó Fiannachta
Uachtarán

For Fhógra 2013

Ag seo for-fhógra fuinniúil fórsach, le h-údarás dian daingean do scaoilte do gach file fáidhiúil eolasach i bhfearannacha Fodhla go n-aththionólfar Dáimh Scoil Mhúscraí Uí Fhloinn de réir ama agus dáta atá réamh ráite agus go bhfuil de cheangal ortha freastal le h-áthas i gceiliúradh sean institiúid traidsiúnta ársa, len’ chosaint mar ar dhein ár sinsear romhainn ar bhruacha an tSuláin agus sonas agus meidhir agus sport a thabhairt le méiniúlacht do gach duine is a thairdeal go hionad na Dála seo.
Betsy Ní Shuibhne
Leas Uachtarán

An Cheist
Ar cheart dúinn éirí as ar fad?
Teanga ár sinsir, teanga mo Dheaid
Ar éirigh linn í a mharú, an bhfuil inti preab?
An bhfuil a mná caointe réidh le h-omós nó scread?

Is minic í curtha ach ní raibh riamh uirthí leacht
Is minic a raibh torramh gan í marbh i gceart
D’óladh go leor is caitheadh tabac
Is fógraíodh a bás go minic le h-ais.

Is iomaí lia teanga atá ceapaithe bheith ceart
Le céimeanna móra agus staidéar ana leamh
Nuair a bhraith siad a cuisle, níor mhothaigh aon phreab
Dúirt go raibh éagtha is bailithe ar Neamh.

Ach seo sinne á labhairt is á ceapadh
An bhfuilimíd ar mire nó díreach ag magadh?
Gan deontas nó breab, an mbeimíd ag tanú?
An é go bhfuil beatha go fóill inár dteanga?

Nuair a luann tú an Ghaeilge tuigeann gach éinne
Gur tusa an Óisín ag lorg na Féinne
Tá Fóras is Údaráis in ainm í a chaomhnú
Ach an sinne, eiricigh, a thabharfaidh fad saol di?

An Ceangal
Sin chughaibh mo cheist, táim ag feitheamh le freagra
Ní eistfead le casaoid, cnáimhseáil ná gearán
Ceist í atá simplí faoi chúis atá deacair.
An chéad cheist ó Choncubhar, tar ar ais a Pheadair!.
Concubhar Ó Liatháín
Cléireach Fé Oiliúint.

Tá mé le ceangal. Tá fearg orm. Bí ar an airdeal. Cuir an alarum ar siúl,
Is é an bhliain 2013 atá ann, nach é. Cothom an ama seo cúig bhliain deag ó shin a shíníodh Comhaontú Aoine an Chéasta, conradh idirnáisiúnta solúnta. Sa Chomhaontú seo, gealladh an méid seo, i measc geallúintí eile:

Ach in ainneoin sin, tá sé socruithe nach mbeidh an diosca ceoil ‘Rí Rá le Hector’ atá á fhoilsiú agus á dháileadh amarach in éineacht leis an Irish Independent/Foinse ar fáil ach sna 26 contae sa nuachtán. Más ó thuaidh den ‘teorainn’ atá tú, níl sé ar fáil murach go seolann tú rphost chuig eolas@rrr.ie chun é a iarraidh. An t-aon solás atá ann do na tuaisceartaigh, is léir, nach mbeidh gá doibh an Irish Independent a cheannach chun teacht ar an dluth dhiosca seo atá barr lán le ceolta ó bhannaí aitheanta, leithéidí Republic of Loose.

Ní h-é seo an chéad uair a thit a leithéid amarach agus is dócha go gcaithfimíd dul i dtaithí air. Uasdatú: fuair mé an freagra seo ó Ard Rúnaí Chonradh na Gaeilge, Julian de Spáinn:

Tuigim do bhuairt agus déanfar iarracht é a shocrú amach anseo go cinnte

Féach an suíomh idirlín nua, Eile, iris idirlín don phobal Leisbiach, Aerach, Dhé Ghnéasach agus Tras Ghnéasach atá bunaithe ag an gcraoltóir Scott de Buitléar, a raibh luaite ar an leathnach seo roimhe. Fiú is gur ainm i nGaeilge atá ag an iris, agus go ngeallann sé ‘dearcadh eile’ ar an saol, is léir gur an sean cur chuige theanga dheighilteach chéanna a bheidh i réim. Seo a raibh le rá ag Scott in agallamh le An Tuairisceoir:

An mbeidh aon Ghaeilge in ‘Eile’?
Ag an bpointe seo, ní bheidh, toisc stádas conspóideach na Gaeilge i dTuaisceart Éireann. Níl sé i gceist againn míchompord a chur ar aon léitheoir a thugann Briotanach orthu ó thuaidh, agus mar sin tá muid ag tógáil seans/riosca cheana féin le focal Gaeilge agus fearann Éireannach – .ie – a úsáid.
Tá muid ag iarraidh a bheith ar fáil agus fáiltiúil do ‘chuile dhuine ar an oileán seo, agus níl muid ag iarraidh go gceapfadh éinne go bhfuil agenda polaitiúil faoi bhun againn.
Má tá go leor éilimh ann chun alt Gaeilge a fhoilsiú ar Eile, fiosróidh muid an cás, ach leanfaidh muid ar aghaidh leis an mBéarla amháin go dtí go dtarlaíonn sin.

An é an drogall seo seasamh conspóideach a ghlacadh a thug an phobal LADT in Éirinn chomh fada is atá siad tagtha in Éirinn le dhá scór bliain anuas, a bhuíochas do leithéidí an Seanadóir David Norris, cainteoir Ghaeilge, agus Roy Galvin agus PA Mag Lochlainn, a labhair i nGaeilge pé áit a raibh siad? Ní chreidim é. Níl ar bun ag Scott ach ‘panderáil’ ar an gceist seo agus is mór an náire do é sin.
B’fhéidir nach gceapann sé amhlaidh – ach tá seisean anois ag taobhú leis an dream is aineolaí sa sochaí ar an oileán seo leis an ndearcadh criochdheighilteach agus cine dheighilteach. Cheapfainn go mbeadh duine aerach ar an duine is mó drogall air ceangal leis an dream úd.

Is léir go raibh dul amú orm…..