Níl sé ró fhada ó shin go raibh an blag seo ag trácht ar íonsaithe ar an nGaelscolaíocht san Irish Times ag colúnaithe an nuachtáin sin, Sarah Carey agus Kathryn Holmquist.

Seo chugainn íonsaí eile sa nuachtán céanna. Tuairisc atá ann seachas colún.

Agus an Ollamh nua i Siceolaíocht in Ollscoil Luimní á insealbhú, dúirt sí an méid seo i dtaobh na Gaelscolaíochta.

“Our definition of Irishness is also used to exclude,” she said. “We liked to apply our Irishness politically to promote the self-stereotype of being friendly, open, welcoming and having had an experience of being victims in past history. The reality is that we can also use our Irishness very strategically to keep people out.”

One example of this is the State’s attempt to protect the Irish language.

“A language is about communication and about being able to communicate effectively – but a language that one can only speak to some people, and which excludes others, is by definition exclusive.”

Thus gaelscoileanna, established for altruistic motives, can “sometimes be tied up in this very exclusive definition of Irishness”.

“We have to be pro-active, rather than reactive, in our approach to the language and our definition of Irishness,” she said.

Tá sé spéisiúil gur in Ollscoil na Ríona a dhein an Ollamh Muldoon cuid dá taighde. Ollscoil é sin a léirigh naimhdeas don Ghaeilge i gcaitheamh na mblianta – fiú is go bhfuil Aonad Staidéar Eireannach ann nach ndeintear staidéar ar an nGaeilge ann, mar shampla.

Anois tá an aicíd seo ag leathnú go hOllscoil Luimní. Is cinnte gur ráiteas é seo a bhainfidh namhaid na Gaeilge úsáid as agus is cinnte go mbeidh úsáid á bhaint as seasamh an mhnaoi seo, Ollamh le Siceolaíocht, chun tacú le h-argóintí iad san atá naimhdeach don Ghaelscolaíocht.

“A language is about communication and about being able to communicate effectively – but a language that one can only speak to some people, and which excludes others, is by definition exclusive.”

An focal sin ‘exclusive’ agus an Ghaeilge á lua le chéile arís. Tá sé ag eirí tuirsiúil. Níl sé eisiach teanga sa bhreis a mhúineadh do pháistí nó do dhuine ar bith – níl aoinne ag séanadh an Bhéarla ar pháistí i nGaelscoileanna.

Chomh fada agus a fheictear domsa is é an eisiachas is mó atá á chleachtadh sa tír seo an bealach a dheineann caint leithéidí an Ollúna seo, an Dr. Muldoon, imeallú ar lucht labhartha na Gaeilge. Toisc go labhraimid Gaeilge, ní labhartar linn mar ghnath dhaoine. Nílimíd mar chuid den ghnath phobal agus, is cosúil, gur orainne an locht.

Déarfaidh mé rud amháin leis an Ollamh seo – labhraim Gaeilge agus scríobhaim i nGaeilge ar mhaithe le cumarsáid a dhéanamh le daoine – ní ar mhaithe le daoine a chur ó dhoras. Agus ní mionlach beag an líon duine a thaitníonn sé leo an Ghaeilge a úsáid ína saol.

Bí cúramach cé atá ag cleachtadh an ‘eisiachas’

Bhí clár spéisiúil ag Prime Time anocht agus caint á dhéanamh ann faoin bhfás ollmhór ar dhífhostaíocht sa tír seo le roinnt seachtainí. Deirtear go bhfuil míle post in aghaidh an lae á chailliúint.

I measc an dream is mó atá buailte ag an gculú eacnamaíochta, tá ailtirí agus daoine eile atá gafa le tionscal na togála.

Bhí fear amháin á chur faoi agallamh ar an gclár, teicneolaí ailtireachta ó Chontae Mhúineacháin, agus bhí seisean ag caint faoi daoine eile dá leithéid bheith dífhostaithe agus ag bailiú an dóíl.

Fear i mBaile Átha Cliath, bhí seisean ag iarraidh gnó a bhunú tar éis gur chaill sé a phost. Dhiultaigh an banc iasacht a thabhairt do de bharr go raibh sé dífhostaithe. Ach de bharr ná raibh sé dífhostaithe fada a dhóthain, nó dhá bhliain ar a laghad, ní raibh sé i dteideal liúntas stáit a cheadódh liúntas dífhostaíochta a bhailiú agus é ag iarraidh gnó nua a bhunú.

Agus é faoi agallamh ar an gclár, dúirt an Aire Soisireach Billy Kelliher, fear atá freagrach as seirbhísí don lucht oibre, nach raibh an liúntas ar fáil dá leithéid mar go mbeadh an baol ann go n-eireodh daoine as a bpostanna chun an liúntas seo a lorg.

A leithéid de mhaíomh gan bunús! An bhfuil aon duine ann a eireodh as post chun an dól a bhailiú agus iarracht a dhéanamh ar ghnó a thosnú?

An rud is mó a chuir as dom faoin mhéid a dúirt an tAire, nuair a dúirt sé ná raibh an rialtas ‘imdhíonaithe’ in éadan smaointe úra. Sé sin le rá gur ionann is galair iad ‘smaointe úra’ chomh fada agus a bhain sé leis an Rialtas.

Is cinnte ná raibh i gceist ach nath cainte – ach ba thubaisteach an teachtaireacht don phobal a thabhairt le fios go bhfuil an dearcadh diúltach seo sa Rialtas i leith an rud is mó ar cheart a chothú san aoráid seo, is é sin spiorad na fiontraíochta.

Mar a dúirt ceannaire an Lucht Oibre, Eamon Gilmore, ag an deireadh seachtaine, cosnaíonn gach post a chailltear €20,000 breise ar an sparán phoiblí, idir costas na n-íocaíochtaí leasa shoisialta agus na cánach caillte.

Shábhálfadh sé roinnt airgid, cheapfá, dá mbeadh an Rialtas sásta rogha a thabhairt do dhaoine idir infheistíocht i dtuairim gnó arbh fhiú €10,000 agus €15,000 seachas íocaíocht leasa shoisialta a chosnódh €20,000 ar íocóirí cánach, grúpa atá ag dul i laghad lá i ndiaidh lae.

Ní mór dúinn a thuiscint nach sparán gan bun é an sparán phoiblí. Ní bheifear ábalta íoc as an mbille leasa shoisialta roimh i bhfad má leanann sé ag dul i méid.

Tá caint ann ar ghiorruithe sa bhuiséad leasa shoisialta – ach ba cheart go mbunófaí síol chiste le h-aghaidh gnóanna nua a bhunú, gnóanna a fhéadfadh an gheilleagar a fhás.

Gach rud atá ag titim amach faoi láthair, tá sé dirithe ar ghiorruithe agus ar chánacha breise is eile, beartais a bhainfidh an gal ón ngeilleagar. Tá gál ag teastáil ón ngeilleagar anois thar mar a bhí sé riamh roimhe agus ba mhaith an rud é, dar liom, infheistiú a dhéanamh i ngnóanna beaga. Gach uair a dúntar comhlacht mór – Schering Plough i mBré agus Visteon i mBéal Feirste, tugtar saoirse d’oibrithe, cuid mhaith acu le íocaíochtaí móra iomarcaíochta. Má chuireann an stat euro ar euro leis na cnapshuimeanna sin, b’fheidir go gcuirfeadh sé an geilleagar ag gluaiseacht chun tosaigh arís. Going forward, mar a deirtear.

Mothófar gaoth fuar an lagtrá eacnamaíochta in earnáil na Gaeilge go luath, go h-áirithe nuair a chuireann an Fhoras na ciorruithe atá siad ag caint ina dtaobh, suas le 20%, ar eagrais eifeachtacha ar nós Conradh na Gaeilge, eagras atá ar chúl tograí ar nós Seachtain na Gaeilge, Raidió Rí Rá is Oireachtas na Gaeilge.

Is é an earnáil Ghaeilge an earnáil is lú ullmhuithe don fuacht eacnamúil atá ag teacht agus séidfidh an ghaoth sin gan taise gan trócaire inár measc.

An bhfuil plean B againn? An bhfuil smaointe úra amuigh ansin le cinntiú go dtiocfaimíd slán?

Dar liom is dúshlán agus is deis é an chúlú eacnamaíochta agus má bhionn an t-adh linn tabharfaidh sé ar na h-údaráís amharc as an nua ar earnáil na Gaeilge, ar an mbealach a bhí airgead á chaitheamh ar aistriúcháin ar chaipéisí ná ráibh á léamh i nGaeilge nó i mBéarla [an sean phort!].

D’fhéadfadh an Ghaeilge bheith ina tionscal fáis dá mbeadh cur chuige níos forásaí ina leith. Tá daoine ag teacht chugam ag lorg go ndéanfainn cúrsaí Ghaeilge a reachtáil [le múinteoirí cáilithe, ar eagla na míthuisceana!].

An deacracht leis an gcur chuige atá ann faoi láthair go bhfagfar na h-eilimintí is lú fiúntais san earnáil agus go ligfear chun báis na tionscnaimh leochailleacha, na tionscnaimh atá ag feidhmiú go h-eifeachtach agus ar an mbeagán.

Concubhar Ó Liatháin, iGaeilge agus Ferdie Mac an Fhailigh, Foras na Gaeilge, á chur faoi agallamh ar Adhmhaidin, 31 Márta 2009, ag Gormlaith Ní Thuairisc.

Tá suim á dhíriú anois ag Adhmhaidin, an príomh chlár chúrsaí reatha ar RnaG, ar na ceisteanna a togadh ar iGaeilge faoin fhogra postanna ó Fhoras na Gaeilge a foilsíodh i Foinse ag an deireadh seachtaine.

Tá gá leis an spotsholas sin a dhíriú ar Fhoras na Gaeilge nó, mar a dúirt Gormlaith Ní Thuairisc, laithreoir an chláir, is ‘airgead phobal na tíre[thuaidh agus theas]‘ atá á chaitheamh ag Foras na Gaeilge.

Ní mór domsa cúpla pointe a shoiléiriú ag an bpointe seo. Sa chéad dul síos, dúirt Ferdie Mac an Fhailigh, amhail is go raibh sé mo bhréagnú, go raibh beirt eile ag obair san oifig an lá ar chuas chun agallamh a chuir air. Má bhí, bhí siad go maith i bhfolach nó ní raibh rian díobh san oifig ollmhór seo, atá deartha de réir phlean oscailte seachas dhá sheomra, seomra boird agus oifig bheag d’fheidhmeannach shinsearach, an trathnóna a chuaigh mise ar chuairt ann.

Deirtear liom go bhfuil seachtar ag obair ann anois. B’fhéidir é. Ní raibh mé ann le tamall. Ach cheapfá, dá mbeadh seachtar lonnaithe ann, go mbeadh duine acu ábalta an fón a fhreagairt nuair a bhuailfeadh sé.

Níl mé chomh buartha i ndáiríre faoi na postanna seo, cé acu an bhfuil siad ann nó as, cé acu i mBéal Feirste nó i dTír Chonaill nó i mBaile Átha Cliath atá siad, cé acu an rúnaí príobháideach nó oifigeach feidhmiúcháin atá á fhostú.

Ritheann sé liom go bhfuil an slí atá Foras na Gaeilge ag láimhseáil na ciorruithe leataobhach agus aimscí. An seachtain céanna a sheolann an Fhoras litir chuig na h-eagrais ag tabhairt le fios go mbeidh ar gach eagras cás a dhéanamh go mbeidh éifeacht tubaisteach ar chur i gcrich aidhmeanna straitéiseacha an Fhorais má dhiultaítear folúntas a líonadh fograíonn an Fhoras go bhfuil siad ag fostú beirt sa bhreis? Bí ag caint ar am míchuí a roghnú chun a leithéid de rud a fhógairt nó is cinnte go bhfuil eagrais Ghaeilge atá ag obair sa ghort, seachas in oifig ghalánta i lár Bhéal Feirste, anois ag meá a gcuid roghanna agus iad den tuairim go mbeidh orthu luath nó mall daoine a scaoileadh chun bealaigh.

Le linn an agallaimh, shleamhnaigh mír eolais ón Uasal Mac an Fhailigh faoi chúigear eile atá le fostú in Oifig Ghaoth Dobhair nuair a osclófar é. Bhíos den tuairim ná raibh seo le h-oscailt go dtí go ndeinfear athbhreithniú ar an scéal i 2011. Is cosúil go bhfuil an beirt againn i gceart. De réir Aguisín F na Cáinaisnéise, tá cúig phost ceadaithe don oifig seo agus níos déanaí sa chaipéis céanna, tá 25 post eile i gceist san athbhreithniú nuair a tharlaíonn sé i 2011. Má tharlaíonn sé i 2011 nó choiche….

Is mór an trua ná raibh an am ann chun roinnt ceisteanna eile a chur ar an bPríomh Fheidhmeannach nó tá go leor fós le cur.
An bhfuil Foras na Gaeilge ag forbairt suíomh nua idirlíne don eagras? Cén costas atá ar an suíomh sin? Cé mhéid atá caite go dáta?

Cén luach atá ar an gconradh atá ag an comhlacht caidrimh phoiblí, Financial Dynamics, as na seirbhisí, cibé iad féin, a chuireann siad ar fáil ar bhonn leanúnach don bhForas? An mbeadh sé níos saoire bainisteoir cumarsáide a bheith ag an bhForas, mar atá ag Údarás na Gaeltachta i bhfoirm Siubhan Ní Ghrianna, bean thar a bheith éifeachtach?

Cén fath gurb é Foras na Gaeilge amháin a bhionn luaite ar mheirgí is bréagáin eile a bhionn á dháileadh ag an bhForas ar an bpobal seachas, mar shampla, pairtíocht bheith idir an Fhoras agus grúpaí ar nós Seachtain na Gaeilge chun na h-imeachtaí sin a bheith luaite ar ábhar bolscaireachta an Fhorais? Cé mhéid airgid, cé mhéid d’ár gcuid airgid, a chaith an Fhoras ar ábhar bolscaireachta dá leitheid le blianta beaga anuas?

Cad iad na ciorruithe atá á chur i bhfeidhm ag an bhForas ar an eagras féin san aeráid nua eacnamaíochta? An bhfuil ciorrú á dhéanamh ar chostaisí taistil, ar chostaisí ‘per diem’, lóistín is eile?
An mbeidh fostaithe á ligint chun bealaigh? De réir an scéala i Foinse cúpla seachtain ó shin, ní bheidh – ach an bhféadfadh athrú a bheith ar an scéal sin?
An bhfuil ciorruithe ar thuarastail fheidhmeannaigh an Fhorais, príomh fheidhmeannach an eagrais san áireamh, á chur i bhfeidhm? An bhfuil ciorrú á dhéanamh ar tháillí is ar chostaisí bhaill an Bhoird? Táillí an Chathaoirligh? An bhfuil táille sa bhreis ar an ghnath tháille do bhall boird á ioc leis an leas chathaoirleach?

Cén uair a bheidh sé i gceist na tuarascálacha is na cúntais bliantúla le h-aghaidh 2005-8 a fhoilsiú?

Sin tús leis an liosta. An bhfuil freagraí agaibh ar na ceisteanna seo? An bhfuil aon cheist eile agaibh?

Tá plé déanta ar bhlag eile faoi bhotúin gramadaí ar an suíomh seo agus caithfidh mé a rá go gcuireann sé iontas orm an dearcadh atá léirithe.

Sa chéad dul síos, tá rudaí aisteacha ráite ag Tadhg Mac Dhonnagáin, blagarthóir ‘Garrai Johnny Mhorgan’ fúm nach réitim leo agus atá maslach ní h-amháin dom ach do mo mhuintir agus don cheantar inar tógadh mé agus ina bhfuilim i mo chónaí ann. Is dócha ná raibh masla i gceist ach mura raibh, bhí an méid a dúirt sé gan tuiscint nó comhbhá. Tá sotal áirithe le tabhairt faoi ndeara sa mhéid a scríobhann sé nó deineann sé talamh tirim go bhfuil a fhios aige níos fearr ná mise conas m’ainm féin a litriú, Conchubhar seachas Concubhar, nó go bhfuil dualgas orm machnamh a dhéanamh sara mbím ag scríobh i nGaeilge nó faoin togáil a fuair mé agus an slí a d’imir sin tionchar ar mo chuid Gaoluinne. Agus tá sé go deas uaidh mo shúil a dhíriú ar leabhar ghramadaí Gaeilge.

Leis an gceart a thabhairt don Liathánach, fear a bhfuil aithne agam le fada air agus meas dá réir, sílim go mbaineann an cur chuige laissez faire atá aige i leith chúrsaí gramadaí agus litrithe lena chúlra teanga féin. Tógadh Conchubhar i bpobal beag Gaeltachta, oileáinín teanga atá faoi léigear le fada ag an mórtheanga atá ag guailleáil isteach air ó chuile thaobh. Agus é ag éirí aníos, tá mé cinnte gur chuala sé an-mheascán cainteoirí Gaeilge ina thimpeall – daoine a raibh eolas cruinn acu ar inscne ainmfhocal, mar shampla agus daoine nach raibh.

Níl aon eolas ag Tadhg Mac Dhonnagáin ar mo thogáil. Gach seans go bhfuil eolas aige ar Chúil Aodha agus go bhfuil aithne aige ar mhuintir na h-áite seo. Ach ar eagla na h-eagla, seo achoimre ar m’eirí aníos. Tógadh mé i dteaghlach chomh Gaelach is a bhí in Éirinn ag an am. Bhí mo sheanmhathair, Cáit Ní Shuibhne, ina bailitheor béaloideasa le linn na 30aí sa cheantar seo agus b’í a mhúin leithéidí Dómhnall Bán Ó Céilleachair, Síle agus Donnchadh Ó Ceilleachair is go leor eile nach iad, scríobhnóirí Ghaeilge chomh líofa is a raibh in Éirinn. M’athair, Dónal Ó Liatháin, b’fhile é a scrigh amhráin is filíocht is luibíní is eile a bhí fiche uair níos fearr ná rud ar bith a scrígh Tadhg Mac Dhonnagáin, dá fheabhas é mar chumadóir amhráin is scríobhnóir is léiritheoir teilifíse is eile. Cailleadh m’athair anuraidh agus táim go fóill faoi scamall bróin ó d’imigh sé ar shlí na fírinne.

An fath go luaim an méid sin, ba mhaith liom a chinntiú go dtuigeann sibh ná raibh baint dá laghad ag mo thogáil le ‘botúin stíle agus cruinnis’ a luaitear le mo bhlag agus atá á chur im leith. Ní raibh páiste in Éirinn a fuair an deis a fuaireas an Ghaoluinn a thabhairt liom go líofa, cruinn, beacht agus fileata. Mo léan lom, nior dheineas amhlaidh. Mo sheacht náire gur chuas ar fán mar a dheineann go leor agus in áit bheith ag caitheamh gach lá ag foghlaim togha na teanga ó mo sheanmhathair, ó m’athair agus ó mo mhuintir ar fad, bhínn ag léamh leabhair agus greannáin i mBéarla. Sna 70í ní raibh an réimse leathan leabhair Ghaeilge is atá anois ann, cé nach gcreidim go bhfuil an réimse atá ann anois leathan a dhothain is nach ndeineann sé riar sásúil ar dhéagóirí, an ré im shaol nuair a deineadh an dochar is mó don Ghaoluinn a bhí agam. [is é an buairt atá orm nach leabhair Ghaeilge atá á léamh ag páistí inniu ach leabhair atá scríte i dteanga an aistritheora, teanga atá gan saibhreas nó draíocht dá laghad].

Tá mo chuid Béarla i bhfad níos fearr ná mo chuid Gaoluinne, ceapaim, cé nach bhfuil sin gan locht ach an oiread. Bheadh sé i bhfad níos fusa agam mo chuid blagarthóireachta a dhéanamh i mBéarla agus b’fhéidir go bhfaighinn lucht leitheoireachta nó b’fheidir nach ndéanfainn. Ach roghnaíos an Ghaeilge.

Leanaim orm ag scríobh i nGaoluinn/i nGaeilge, bíodh do rogha agat, mar go dtaitníonn sé liom agus go bhfeicim go bhfuil gá le solathar i nGaeilge ar an idirlíon. Tá gá le fóram diospóireachta – agus tá áthas orm go mbaintear úsáid as iGaeilge chuige seo. Is fearr imreas ná uaigneas deirtear agus nuair a d’fhagas Lá breis is bliain ó shin, theastaigh uaim leanúint orm ag scríobh i nGaeilge agus bhí ardán uaim. Bhí colúin á sholathar agam do Lá Nua ach nior mhair sin ró fhada tar éis gur nochtas tuairimí a bhí cáinteach ar chur chuige Shinn Féin i leith na Gaeilge. Fuaireas riomh phost ag tabhairt le fios dom ná raibh gá le mo sheirbhísí níos mó – bhí teideal ‘eagarthóir comhairleach’ luaite liom cé ná raibh aon phá ag dul leis agus, go deimhin, bhí mé sásta an obair a dhéanamh gan íocaiocht mar bhí mo chroí istigh i Lá Nua, bhí mé ann ón chéad lá a cuireadh an síol don nuachtán laethúil ina bheatha nua, ó 2003 ar aghaidh. Deineadh beag den stair seo ar fad sa r-phost sin agus baineadh an luach ar fad ón obair a rinne mé don nuachtán i gcaitheamh seacht mbliain is níos mó a chaith mé ag obair ann agus ag solathar altanna do. B’é an lá ba bhródúla im shaol ghairmiúil an lá ar ceapadh mé im eagarthóir ar an nuachtán seo – b’é an lá ba ísle sa ghairm-ré sin an lá ar fuaireas r-phost ag scriosadh an cheangail go buan.

Tá iGaeilge beo le breis is bliain anois agus go leor cuairteoirí tagtha anseo, cuid mhaith acu d’fhag siad teachtaireacht, cuid mhór acu bhí siad ag tacú le na tuairimí anseo, cuid eile ní raibh. Is fóram iGaeilge atá oscailte do gach tuairim ach is fóram é sa chéad dul síos. Bionn treasnaíol anseo. Má fhagann tú teachtaireacht anseo nach n-aontaim leis, agus má bhionn fonn orm freagra a thabhairt, gach seans go ndéanfaidh mé amhlaidh agus is féidir liom bheith borb. Má chuireann sé isteach ar dhaoine, bíodh a fhios acu go bhfuil mo fhreagra bunaithe ar an dteachtaireacht seachas ar an duine. Níl aithne agam ar chuid is mó de na daoine a bhionn ag tabhairt freagra orm.

Tá feidhm eile ag iGaeilge agus is é sin dúshlán a thabhairt do bhuainíocht na Gaeilge maidir leis an cur chuige atá acu maidir leis an teanga. Taobh amuigh den idirlíon agus nós*, níl aon meán Ghaeilge nach bhfuil ag brath ar airgead ón sparán phoiblí agus mar gheall ar seo is beag dúshlán a thugann na meáin sin, Foinse, Comhar, TG4 nó RTÉ Raidió na Gaeltachta don bhuainíocht.

An bhuainíocht seo, ba mhaith leo go mbeadh iGaeilge ina thost nó cuirim ceisteanna anseo atá achrannach do leithéidí Fhoras na Gaeilge. Tugaim faoi ndeara go mbionn lucht mo cháinte ag díriú ar na botúin gramadaí agus nach dtugann siad aon súntas don argóint a bhionn ar bun agam. Bionn an leathshúil a léiríonn siad chomh soiléir is go bhfuil an seachantacht ina údar grínn agam.

Tá rudaí áirithe a chuireann isteach orm agus mé ag léamh ailt i nGaeilge. Cuireann Béarlachas isteach orm – nuair a bhím féin ciontach ina leithéid nó nuair a fheicim é á scríobh ag daoine eile. Bionn ‘ceisteanna á árdú’ ar Nuacht TG4 agus ag Foinse. Bhí An Chainteoir Dóchais ag ramhaillí thall sa Gharraí agus an phort seo aige:

Más maith le duine blag a scríobh i nGaeilge a chodail amuigh agus más cuma leis, bíodh aige, tá sé sin de cheart aige — a fhad is a thuigeann sé go gcuirfidh sé sin sciar áirithe léitheoirí ó dhoras.

Níl a fhios agam cén ciall atá leis an gcéad chuid den ráiteas sin ach ritheann sé liom gur Béarlachas atá i gceist le ‘codail amuigh’ [sleep out?]. Maidir leis an dara chuid den ráiteas, nuair a chuireann sé comhairle orm faoi na leitheoirí atá á chuir ó dhoras agam de bharr mo dhroch Ghaeilge, níl a fhios agam ach go gcreidim go dtaitníonn sé le leitheoirí an bhlag seo go mbionn ábhar ann go rialta seachas gach sé nó seacht seachtain agus go bhfileann siad go laethúil agus iad ag súil le rud éigean nua a léamh agus má tá botúin ann, bionn spórt sa bhreis acu.

Tuigim na deacrachtaí teanga agam agus lá éigean tabharfaidh mé faoin fhadhb seo a réiteach. Táim buioch as daoine a chuireann suas liom – agus táim buioch freisin go gcuireann daoine trioblóid orthu féin mo chuid tuairimí a léamh agus freagra a thabhairt orm.

Nílim buioch as an sotal agus an eirí in airde atá léirithe san eachtra seo. Mothaím go bhfuil daoine ag iarraidh boic mhóra a dhéanamh díobh féin i réimse na blagadóireachta tre beag a dhéanamh díom. Bíodh acu. Leanfaimid orainn le iGaeilge agus deinfimíd ár ndícheall bheith inchurtha leis an dualgas atá orm.

I ndiaidh sin ar fad a bheith ráite agam, tá áthas orm go bhfuil blaganna nua Ghaeilge á shaolú. Is suimiúla i bhfad saol na Gaeilge ar an líon le leithéidí Garraí Johnny Mhorgan ann ná as. Tá gá le níos mó blaganna seachas níos lú, blaganna a dheineann riar ar dhéagóirí is lucht leanta spoirt is eile, blaganna a shaibhreoidh teanga ghlúin nua déagóirí.

“Everyone knows that at some vulnerable moments in our history our immediate neighbours have tried to take us on. But they should remember this: They have never managed to take us out. And we must make sure that they never will.”

B’é seo an méid a bhí le rá ag ocáid ag ceannaire sinsearach i bhFianna ÉireannFáil agus é ag labhairt leis an lucht éisteachta ag cruinniú den Rannóg Cháin Ioncaim de Chumann na nArd Stat Sheirbhíseach i gCeatharlach ag an deireadh seachtaine, cruinniú nach luaifeá le caint dúshlánach dá leitheid, cheapfá.

Niorbh ball de Shinn Féin nó de Chomhairle Arm an IRA an chainteoir – iar Aire Airgeadais an chainteoir, fear atá anois ina Choimisinéir sa Bhruiséal, fear atá fios feasa aige faoi cheannairc is réabhlóid [taobh istigh d'Fhianna Fáil], Charlie McCreevy.

Níl a fhios agam cad é an teachtaireacht atá á sheoladh ag an tUasal McCreevy nuair a dúirt sé: ”But they should remember this: They have never managed to take us out. And we must make sure that they never will.”

Tá blúire den fhírinne sa mhéid a deir Charlie McCreevy. Is léir go bhfuil ana dhúil ag na meáin Sasanacha bheith ag spocadh faoi gheilleagar na hÉireann agus iad ag eirí imníoch faoina ngeilleagar féin Sa chás go mbionn tú féin i dtrioblóid tá sé go deas i gcónaí bheith ábalta do mhéar a dhiriú ar dhuine éigean eile atá, dar leat, i dtrioblóid níos measa. Ní Éire an tír is measa – nó féach ar an nGréig….

Agus d’fhéadfadh sé cuidiú leis an Rialtas dá gcothódh siad an Bhreatain mar namhaid i gcogadh nua eacnamaíochta nach bhfuil fógartha. D’fhéadfaí é a chur i láthair mar Éire V Sasana i sacar agus thug mé faoi ndeara go bhfuil ana chuid tagairtí ar RTÉ le déanaí don bhua stairiúil a baineadh amach i Stuttgart i mí an Mheithimh, 1988. Luadh cúl Gary McKay, an imreoir Albanach, in aghaidh na Bulgáire sa chomórtas chaillíochta don Chraobh Eorpach sin mar ‘Great Irish Sporting Moments’ ar Spórt an Satharn ar RTÉ Raidió 1 roimh an chluiche mór a bhí ag ár laochra chomhaimseartha in éadan na Bulgáire.

Ar ndóigh is deacair an rud smacht a chur ar a leithéid de mhothú uair go músclaítear é.

Rud amháin atá curtha ina thost ag an chúlú eacnamaíochta agus an chaint ag leithéidí McCreevy ná an bladar a bhionn ann faoi chuairt ar an dtír seo ó Bhanríon Shasana, Eibhlís Bhindsor, bheith ina theist ar aibíocht phobal na hÉireann.

De ghnath bionn an chaint díchéilleach seo sna meáin Sasanacha agus sna meáin Éireannacha atá faoi scath Shasana. Cloistear é go minic ar RTÉ.

Is é mo thuar go mbeidh níos lú cainte ar chuairt Bhanríon Shasana agus níos mó naisiúnachas bheag na 26 contae as seo ceann tamaill.

Mar a dúirt mé roimhe, is cuma liom Banríon Shasana ann nó as. Má tá sí le teacht, tagadh sí agus imíodh sí ach, ar son Dé, ná cúirimís suas le caint sheafóideach faoi chuairt dá leithéid bheith ina theist orainn. Léiríonn an chaint sin níos mó faoi na cainteoirí ná mar a léiríonn sé fúinn mar thír [cuid de!].

Má cheapann lucht Fhianna Fáil go bhfuilimíd chun a ról sa tubaiste eacnamúil a d’eascair as a gcuid mí-éifeacht is mí-chomhairle [agus níos measa] a ligint i ndearmad, tá dul amú orthu. Ná creidfeadh an pairtí an pobal bhreith ag an deireadh seachtaine a dúirt go raibh ardu 5% ar an dtacaíocht ón phobal – tá votairí ag fanacht ar an deis i mí an Mheithimh cic sa tóin a thabhairt do Charlie, Brian agus na cáirde a fhagfaidh iad gan fonn suí ar feadh tréimhse fada – agus gan suíochán le suí air ach an oiread!

Is féidir an dubh a chur ina gheal ar an bpobal go léir cuid den am agus ar chuid den phobal an t-am go léir ach ní féidir an dubh a chur ina gheal ar an bpobal go léir an t-am go léir.

Bhí mé ag iarraidh nasc a fháil le h-aghaidh scéal a bhain le Foras na Gaeilge agus tháinig mé ar an leathnach seo ar an suíomh ollmhór, Gaeilge.ie, suíomh atá níos mó airgid caite air ná suíomh Ghaeilge eile ar bith.

Na meáin Ghaeilge a bhí mar theideal ar an suíomh: Seo a dúirt sé ina dtaobh inniu, Dé Domhnaigh, 29 Márta 2009:

Nuachtáin
Tá nuachtán seachtainiúil, Foinse (www.foinse.ie), ar fáil chomh maith le Saol, a fhoilsítear uair sa mhí. Chomh maith leis sin bíonn ailt rialta i nuachtáin náisiúnta, leithéidí an Irish Times (www.ireland.com), an Irish News (www.irishnews.com) agus Daily Ireland (www.dailyireland.com), chomh maith leis na nuachtáin áitiúla.

Tabhair faoi ndeara dhá rud faoin ráiteas seo. Sa chéad dul síos, ní luaitear Lá Nua nó Lá ann, rud a léiríonn go bhfuil an suíomh ‘suas chun dáta’.

Ansan milltear an éifeacht seo nuair a luaitear Daily Ireland, nuachtán a dúnadh i mí Lúnasa 2006! Anuas ar sin, ní raibh Daily Ireland ag foilsiú faic i nGaeilge ach an stuif a bhí á fhoilsiú i Lá roimh ré.

An bhfuil aon teora le h-amaidí agus mí-eifeachtacht an Fhorais? Freagraí ar charta phoist chuig. F. Mac an Failí, Foras na Gaeilge, 7 Cearnóg Mhuirfean, BAC 2.

Fhaid is atáimíd ag féachaint ar shuíomh an Fhorais, ba cheart dúinn féachaint ar thuarascáil bhliantúil 2004, an tuairisc is déanaí a fhoilsigh an Fhoras cúpla seachtain ó shin ag deireadh mí Feabhra. Is cosúil go bhfuil Ard Reachtairí na gCúntas ó thuaidh is ó dheas sásta na cúntais a fhaomhadh – ach níl a fhios agam aon eagras eile atá beo ar an sparán phoiblí a thugann siad CÚIG bliana dóibh chun na cúntais a fhoilsiú.

Tar éis dom féachaint ar mhír den suíomh, www.gaeilge.ie, a luaigh mé thuas, rith sé liom féachaint ar an méid airgid a chaitheann an Foras ar shuíomh an eagrais. Beidh leitheoirí iGaeilge ábalta an costas sin a chur i gcomparáid leis an méid a chaitear ar an suíomh seo – dada.
Láithreán gréasáin €78,794(2004) £53,477 €71,273(2003), £49,321.

Aithneoidh duine ar bith atá ag plé leis an idirlíon ar bhonn ghairmiúil go bhfuil na costaisí seo áiféiseach, go h-áirithe nuair is suíomh é Gaeilge.ie nach léir go bhfuil sé á uasdhatú ar bhonn rialta nó fiú go minic. Mar shampla ní léir gur deineadh uasdatú ar an leagan Ghaeilge den mhír faoi na nuachtáin Ghaeilge ó roimh dhúnadh Daily Ireland i Lúnasa 2006. Fiú is nach bhfuil Lá luaite ann, ní gá a rá gur féidir ná raibh sé riamh luaite i bhfianaise an drochmheas a bhí ag Foras na Gaeilge ar an nuachtán.

Léiríonn sé chomh maith chomh maslach is atá an tairiscint atá déanta ag an bhForas le h-aghaidh seirbhís nuachta idirlín a chur ar fáil – nó dá mbeadh an suíomh nua atá beartaithe á mhaoiniú mar atá suíomh an Fhorais féin, agus ag cur san áireamh an feidhm atá leis, seirbhís nuachta a chur ar fáil, bheadh i bhfad níos mó ná an méid atá i gceist, an soinseáil ó €400,000 in aghaidh na bliana tar éis nuachtán seachtainiúil a fhoilsiú 52 seachtain sa bhlaiin, á roinnt air.

Léiríonn sé seo go bhfuil Foras na Gaeilge á riar de reir an riail, dein mar a deirim ach ná bí ag súil go ndéanfaidh mise amhlaidh.

Céard eile a bheithfeá ag súil leis ó leitheid de chomhlacht?

Bhí mé amuigh ar mo rothar go luath ar maidin agus cheannaigh mé mo choipeanna de Foinse agus an Irish Times ag Siopa de Róiste i mBaile Mhúirne. Bhí sé gaothfar ach, mar a tharlaíonn sé, bhí an ghaoth le mo chúl is mé ag rothaíocht aníos an fána go Cúil Aodha.

Táim lán den dea thóíl a ghineann ionoirfíni na h-aclaíochta. Ag an am chéanna bhain sé siar asam agus chuir sé olc orm an fhógra thuas a fheiscint i leathnaigh Foinse.

Is cosúil go bhfuil Foras na Gaeilge ag earcú foirne, rúnaí ‘príobháideach’ don oifig ollmhór i mBéal Feirste agus oifigeach ‘feidhmeacháin’ don oifig i mBaile Átha Cliath’. Fiú an téarma, rúnaí príobháideach, léiríonn sé go bhfuil an Fhoras ag feidhmiú i gcloch aois dá gcuid féin. Cén difir idir rúnaí príobháideach is rúnaí? Ní léir é ón gcur síos sa bhfógra ach is dócha gur amaideach an cheist é nuair a chuimhníonn tú go bhfuil míniú ar an dtéarma a thuigeann gach stat seirbhíseach is maorláthach.

An é seo an Fhoras céanna a sheol litreacha chuig eagrais Ghaeilge fud fad na tíre ag iarraidh orthu ciorruithe a fhéadfadh an Fhoras a dhéanamh ar an eagras sin a mholadh? Sin bealach cliste le rá – táímid chun tú a ghearradh agus táimíd ag iarraidh ort cén áit a sháfaimíd an scian.

Má tá Foras na Gaeilge ag gearradh 20% de bhuiséad na n-eagras Ghaeilge de bharr deacrachtaí airgeadais a eascraíonn ón gculú eacnamaíochta, maith go leor. Ach ní luíonn sé le ciall go bhfuil siad ag iarraidh ar eagrais Ghaeilge eile baill foirne a ligint chun bealaigh agus iad féin ag cur leis an bhfoireann s’acu féin. Agus ansan ritheann sé liom, fiú, nár gearradh oiread is scilling de bhuiséad an Fhorais ón bhliain seo chaite go dtí an bhliain seo.

Sin sampla eile den mhaorláthas ar mire seo a bhionn ar bun ag eagrasaí ar nós an Fhorais, á mbeathú féin agus ag ligint eagrasaí eile chun báis. Creidimse go láidir gur ar a mhaithe féin atá Foras na Gaeilge beo, seachas ar leas na Gaeilge.

Tugaim faoi ndeara nár thóg Foinse aon cheist faoin fhógra earcaíochta seo agus conas mar a thagann sé salach ar an scéal a bhí sa nuachtán sin coicís ó shin ag fógairt go mbeadh ciorruithe ann. Sin an scéal céanna inar duradh go raibh ‘postanna an Fhorais slán’.

Níl a leithéid de rud ann inniu agus post slán – seachas i saol imdhíonaithe an Fhorais.

Tugaim faoi ndeara freisin go bhfuil alt ag Alex Hijmans i bhFoinse ag cosaint ról an nuachtáin chlóite ar na garbháin iriseoireachta atá ag saothrú i ngort na h-idirlíne. Dar le hAlex, go gcaithfidh an t-iriseoir i nuachtán chlóite bheith lán chinnte go bhfuil an t-alt a scríobhann sé ceart agus cruinn mar uair go dtéann sé i gcló, tá sé buan. Ceapann sé nach amhlaidh an scéal don t-é a bhionn ag saothrú ar an idirlíon mar gur féidir linn alt a cheartú agus a athcheartú nuair atá sé clóite againn. Argóint tánaí é sin i bhfianaise an chacamais a bhionn á fhoilsiú lá i ndiaidh lae sna nuachtáin chlóite, Foinse agus colún Alex féin san áireamh.

[Sea, Alex, is cuimhin liom go fóill an alt ghránna mí chruinn a scrígh tú faoi chás na bPailistíneach agus ag cosaint an íonsaí bharbartha a rinne Iosrael ar an bpobal sin idir an Nollag agus insealbhú Barack Obama - cad é a dúirt tú aris agus tú ag cosaint sléacht Iosrael ar shibhialaigh, fir, mná agus páistí na Pailistíne, ní féidir uibheagán a dheanamh gan uibheacha a bhriseadh?]

Tá an cheist sin, inmharthanacht na nuachtáin chlóite, lárnach sa dhioschúrsa seo nó, faoi láthair, tá plé ar bun idir foilsitheoirí Foinse agus Foras na Gaeilge faoin chonradh nua a bheidh ar thairiscint do ‘phríomh nuachtán náisiúnta na Gaeilge’ as seo go ceann ceithre bliana.

Más scamallach an todhchaí do nuachtáin chlóite – agus nílim cinnte gur amhlaidh atá – is scamallaí fós an todhchaí do nuachtáin chlóite atá ag brath ar fhordheontas stáit mar atá Foinse le bheith beo. Ní an deontas a thugann an Fhoras amháin atá san áireamh ach líon na bhfógraí stait i nGaeilge a fhoilsítear i Foinse. Go dtí le fíor déanaí bhíodh go leor acu ann – in eagrán an lae inniu, níl ach corr fhogra, ceann acu ó Roinn Oideachais na Sé Contae, le feiscint.

D’fhéadfadh go bhfuil deireadh ré ag teacht le h-aghaidh nuachtáin phaipéar – ach ní ar phaipéar amháin a fhoilsítear nuachtáin nó tá gléasanna ar nós an Kindle is eile ag teacht chun tosaigh….Ach sin abhar le h-aghaidh trachtaireacht eile lá eile.

De réir mar a shleamhnaíonn na laethannta tharainn, de réir mar a dhruideann an Samhradh linn, de réir mar a mhéadaíonn na scamaill ghruaim os ár gcionn, sea is lú seans a ghealfaidh an lá ina bhfógrófar an phlean iomráiteach chun an Ghaeltacht a shabháil agus an Ghaeilge a chur i mbéil 250,000 duine, gach lá, faoi 2028.

An gcreideann éinne, i ndáiríre, go bhfuil an Rialtas, fiú is dá mbeadh An Taoiseach is gaelaí riamh againn, chun am a ghlacadh saor ó bhainistiú – nó mí bhainistiú – an eigeandála eacnamaíochta chun plean Ghaeilge a chur inár láthair agus, níos tabhachtaí fós, a chur i bhfeidhm.

Dúradh uair amháin faoi Thaoiseach eile go mbeadh sé de mhí adh air dá mbeadh anraith ag titim mar bhaisteach ná beadh aige ina ghlaic ach forc. Tá an t-adh dearg leis an dtaoiseach sin, John Bruton, i gcomparáid le Brian Ó Cómhainn.

Gach rud a leagann a rialtas láimh air, i láthair na h-uaire, iompaíonn sé ina chac. Is amhlaidh go gcaithfimíd bheith ar ár n-aire nach dtiteann an lug orainn agus an lag i mbun oibre. Nuair a chuimhním air, ná raibh an t-adh dearg linn nár thit an doras ón heileacaptar úd ar dhuine bocht eigean amuigh ag siúl sa Pháirc Náisiúnta i gCill Airne agus an Aire Martin Cullen ag éitilt thart?

An tseachtain seo chaite, bhí go leor rudaí le déanamh ach de bharr tuairisc pháistiúil ar RTÉ faoi na pictiúir sin, agus an idirghabhail mífhortúnach a lean é ó Fheidhmeannas Phreasa an Rialtais leis an gcraoltóir náisiúnta, bhí an phraiseach ar fuaid na miasa sara raibh na focail ‘ní raibh ann ach magadh’ tagtha ónár mbeil go léir.

Tá rudaí níos práinní ag dóghadh na geiribe againn. Tugaim mar shampla cás Oisbidéal Bheanntraí. Oisbidéal é seo ina bhfuil aonad dian chúraim, aonad timpist is eigeandála, aonad athchothabhála d’othair a bhfaigheann stróc, maraon leis na gnath fearaistí a bhionn in oisbidéal ar bith.

Le linn na seachtaine dúnadh deich leaba d’othair. An tseachtain céanna bhí ceathrar fagtha ar throllaí. Ní raibh na h-altraí ann chun aire a thabhairt doibh sna leapacha – nó bhí siad ligthe chun bealaigh de bharr faillí an Fheidhmeannais Seirbhísí Sláínte – agus anois tá an bhuairt ann go mbeidh a thuilleadh droch thorthaí mar gheall ar na giorruithe seo a bheidh le fógairt i gceann deich lá.

Ceaptar mar shampla nach n-earcófar lia don oisbidéal nuair a eireoidh an lia atá ann amach ar phinsean an Samhradh seo. Fagfaidh sé sin go gcaillfidh an aneisitist a phost agus má chailtear eisean, beidh ar an téatar dúnadh síos agus an aonad dianchúraim.

Cá bhfagfaidh sin muintir iarthar Chorcaí má bhuailtear iad le tinneas tobann? I mbaol báis. Anuraidh nuair a bhuail an stróc m’athair, chriochnaigh sé in Oisbidéal Bheanntraí. Ba mhór an suaimhneas don chlann ar fad go raibh sé gar duínn agus an tinneas seo air. Bhíomar ar chuairt chuige gach lá ar feadh ceithre mhí go dtí gur cailleadh é. Fuair sé galarú san oisbidéal agus fuair sé bás. Níl locht ar an oisbidéal as seo – bhí m’athair lagaithe go mór ag an stróc agus cá bhfios cad as a tháinig an ghalarú. Ní raibh locht againn ar na h-altraí is na dochtúirí a thug aire do m’athair. Ba aingil iad aige. Tuigimíd an ghá atá le h-oisbidéal áitiúil. Is fearr oisbidéal áitiúil atá oscailte ná 20 nó triocha ionad feabhais i bhfad uait.

Ní ceist mí chompórd iad na giorruithe seo atá á fhogairt nó atá á chur i bhfeidhm gan iad a fhógairt lá i ndiaidh lae. Is ceist beatha agus báis iad.

Mar sin de, nuair atáimíd ag smaoineamh go mbeidh plean ann chun an Ghaeltacht a shabháil is an Ghaeilge a chur i mbéal gach mac mathar is iníon athar faoi 2028, táimíd ag cur an dubh ina gheal orainn féin. Tá an seans caillte. Tá ár mbuiochas as an seans caillte seo tuillte go maith ag an Aire Ghnóthaí Tuaithe, Pobail agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, nó is a mhoilleadóíreacht is cúis leis an easpa phlean.

Mar a dúirt mé roimhe, ní fiú bheith ag fánacht ar an bplean. Tá’s againn cad is gá chun an Ghaeilge is an Ghaeltacht a thabhairt slán don chéad ghlúin eile – ní fiú bheith ag feitheamh ar mhaorláthas mhíeifeachtach is bhastúil chun ‘plean’ a bhronnadh orainn, plean gan acmhainní, cheapfainn.

Obair go h-áitiúil ar son na Gaeilge. Sin a choinneoidh beo í. Léirigh do mheas don teanga dod pháistí agus bímís ag guí go leireoidh siad meas di freisin agus go mbeidh siad níos eifeachtaí arís ina gcuid iarrachtaí ar son na teanga ná mar a raibh na glúinte a chuaigh rompu.

Dein dearúd ar phlean an Rialtais áfach. Fiú má fhoilsítear é, ní bheidh acmhainní breise ann do. Sinne acmhainn na Gaeilge agus tá’s againn níos fearr ná duine ar bith eile an bealach chun tosaigh….

Is cosúil go bhfuil deireadh leis an clár cúrsaí reatha a chraoltar ar TV3, The Political Party. De bharr ciorruithe tá an staisiún trachtála ag ciorrú ar an líon cláracha déanta in Éirinn atá á chraoladh acu. Chomh maith leis an clár seo, tá deireadh á chur leis an clár spóirt a bhíodh á chraoladh gach oíche ar TV3, clár nar fhéach mé air ach corr uair.

Ar aon nós, níor thaitin an clár ‘The Political Party’ liom riamh – níor mhothaigh mé go raibh ‘údarás’ ar bith ag an laithreoir, Ursula Halligan, agus go deimhin bhí an rud go léir abhairín leath bhacáilte. Bhí an clár a bhíodh á chraoladh ag TV3, Agenda, gach maidin Domhnaigh fiche uair ní b’fhearr, agus an laithreoir, David McWilliams, ana chumasach. Ach chuir an staisiún seo deireadh leis agus tá deireadh curtha anois acu le “The Political Party”. Ina áít is dócha go mbeidh clár eile againn ó Shasana nó ó Mheirceá….

Go fóill áfach tá clár maith cúrsaí reatha ar TV3 – nó craoltar Tonight With Vincent Browne gach oíche (Luan go Déardaoin) idir 11 agus 11.45. Is fiú faire ar an gclár ar mhaithe leis an sceannairt a dheineann Vincent Browne ar na h-airí rialtais is eile a bhionn aige mar aoíanna ar an gclár.

Tá gá lena leitheid de chlár go h-áirithe anois agus deireadh á chur le Questions and Answers, clár ná raibh gan locht ach a thabharfadh ardán éigean do ghnath bhaill an phobail [chomh maith le h-ionadaithe faoi cheilt ó na pairtithe polatúla ar fad] ár gcinnirí a chuir faoi dhian cheistiú.

Fiú leis an sceannairt atá ag titim amach ar sceidil chúrsaí reatha ar TV3 agus ar RTÉ, is mó i bhfad an solathar atá á dhéanamh ag an dhá stáisiún sin don lucht féachana ná mar atá á dhéanamh ag TG4. Go fóill níl ach clár amháin leath uaire in aghaidh na seachtaine ar an staisiún teilifíse Ghaeilge. Seacht Lá a thugann siad air agus bionn ar an fhoireann atá i mbun an chláir sin scéalta uile na seachtaine a chuaigh roimhe a chíoradh agus anailís a dhéanamh orthu laistigh de leath uair a chloig, briseadh fógraí as an áireamh.

Ní soláthar é sin ach másla.

Feictear dom go mbeadh sé réasúnta saor ag TG4 clár fónta chúrsaí reatha, le cois 7 Lá, a chraoladh. Ar ndóigh d’fhéadfaí Seacht Lá nó clár cosúil leis agus Páidí Ó Lionaird sa chathaoir te a chraoladh ceithre nó cúig oíche sa seachtain gan stró. Nó, dá mbeadh clár eile le cumadh, in éineacht le 7 Lá, bhuel, tá go leor daoine cumasacha i saol na Gaeilge a bheadh in ann a leitheid de chlár a chur i láthair – leithéidí Seán Ó Tuairisg, Breandán Delap, Eoghan Ó Néill, is sár iriseoirí an triúr acu, fiú mura n-aontaím leo i gcónaí, agus tá cumas craoltóíreachta acu freisin. Níos mó ná sin, tá údarás acu. Tá daoine a bheadh den tuairim go mbeadh Cathal Mac Coille go maith – b’fhéidir é. Ní thaitníonn sé liom agus chuala mé é ag déanamh cacstaí de mhír faoi dheacrachtaí pholatúla i bPoblacht na Seice cúpla maidin ó shin ar Morning Ireland. Bhí an cuma ar an scéal gur cheap sé go raibh Vaclav Havel fós ina Uachtarán sa tír sin – ar ndóigh is é Vaclav Klaus Uachtarán Phoblacht na Seice.

Mothaímse go bhfuil easnamh mór i saol na craoltóireachta Ghaeilge gan solathar níos fearr agus níos minice de chláracha cúrsaí reatha ina mbeadh polataíocht an lae á chioradh agus á anailísiú. Creidim nach é easpa airgid an chúis le sin ach easpa cnamhdroma TG4. Ní doigh liom go ndéanfaidh an staisiún sin faic chun an deontas bhliantúil a chur i mbaol fhaid is atá sé faoi cheannas na saoistí atá ann faoi láthair. Lámha sabhailte iad na saoistí ach níl ‘splanc’ ar bith iontu.

Ag am ina bhfuil an plé náisiúnta faoi bhagairt de bharr stíl ró thablóideach RTÉ agus an féin chinsireacht a leanann é agus an smacht ró dhaingean atá ag an Rialtas is an bhuainíocht ar na meáin, idir craolta agus clóite, tá gá le splanc níos mó ná riamh.

Mór an trua ach is é mo bharúil nach ‘súil eile’ atá ag TG4 ach leath shúile eile. Agus is boichte sinn agus an Ghaeilge agus an dioscúrsa náisiúnta dá bharr.

Tá comhbhá éigean agam do Bhrian Cowen as ucht an chonspóid is déanaí ina bhfuil sé sáite. Tá mé ramhar, mar atá sé, b’fhéidir níos raimhre, agus ag iarraidh meachan a chailliúint i gcónaí [agus ní cabhair ar bith é go ngeillim le blaiseadh a bhaint as uachtar reoite 'Guinness' ag am lón i gCill Airne ag an siopa uachtar reoite ansin, Murphy's Ice Cream].

Mar sin de, ní thaitneodh sé liom dá mbeadh mo phortraid is mé lom nocht, ciocha fear is uile, ar chrochadh sa Dhanlann Náisiúnta. Ní thaitneodh sé liom ar chuinsí critice ealaíon agus ar chúinsí phearsanta!

É sin ráite, chuaigh oifig phreas an Rialtais thar fóir nuair a d’éilíodh leithscéal ar RTÉ mar gheall ar an dtuairisc a rinne siad ar an gconspóid, ar a dtugtar Cowengate/Picturegate [cén bhaint atá ag 'gate' leis an scéal, ní fheadar?].

Eachtra páistiúíl é seo ó thús go deireadh.

Seo chomh náireach is atá sé, do RTÉ agus don Taoiseach féin. Tá eagarfhocal san Irish Daily Mail inniu ag gearán faoi ‘chlaontacht’ ar an gCraoltóir Náisiúnta.

Seo an ‘Daily Mail’, nuachtán le traidisiún fada claontachta maidir le nuacht na hÉireann.

An lá go n-eiríonn le nuachtán le stair an Daily Mail léacht a thabhairt ar chlaontacht in iriseoireacht in Éirinn agus an cheart a bheith aige, sin droch lá oibre ag an dream a thug an t-údar sin do.

Mar sin, bualadh bos do Oifig Phreas an Taoisigh agus do RTÉ!