Is éan é, is eitleán é, ní h-ea, is é seo an Fior Thaoiseach,...

Is cosúil, de réir tuairiscí,  go bhfuil sé ráite ag an dTaoiseach, Brian Cowen, NACH bhfuil sé i gceist aige glacadh le moladh Mhic Charthaigh deireadh a chur leis an Roinn Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta.

Cúis cheiliúrtha?

Níl a fhios agam.  Sa chéad dul síos, ní raibh i gceist ag Tuairisc Mhic Carthaigh ach liosta de chiorruithe a fhéadfaí a dhéanamh ar son choigiltis de bhreis is €5bn don bhliain seo – nó, mar is léir anois, an bhliain seo chugainn.

Mar sin ní bheadh morán airgid á shábháil tre deireadh a chur leis an Roinn seo – cé nach bhfuil aon chinnteacht ann go dtiocfadh na deontais éagsúla atá ag teacht ón Roinn slán ón tua atá á bhagairt.

Dar liomsa, tá gá le athshamhlú agus athstruchtúrú dá réir ar an nGaeltacht agus an slí a roinntear airgead ar thograí Ghaeilge agus ní miste liom an slí a tharlaíonn sin.  Níl an ‘status quo’ ina cur chuige cothrom ná ceart don ré seo nó don aimsir atá romhainn.

An deacracht a bhí agus atá le moltaí Mhic Carthaigh go bhfuil siad ró dhubh agus bán – ní aithníonn siad go bhfuil an maith á chaitheamh amach in éineacht leis an olc.   Cad is fiú deireadh a chur le Scéim na bhFoghlaimeoirí Ghaeilge nuair a ghineann an scéim sin i bhfad Éireann nios mó ioncaim don Ghaeltacht – agus don statchiste – ná an bhuninfheistíocht.  Mar eacnamaí, is léir nach bhfuil fios a ghnó ag an tUasal Mac Carthaigh.

Cinnte, bhí fírinne searbh sa mhéid a dúirt sé:

In examining this Programme, the Group notes that substantial resources have been invested in

various incentive schemes to develop Gaeltacht areas.  The Group is of the view that resources

should be targeted at those most in need and that differential schemes aimed at Gaeltacht areas are

not justifiable.

An oibríonn Scéim Labhairt na Gaeilge?   Ní chreidim é.   An mbeadh sé níos fearr an t-airgead sin a chaitheamh ar leabhair chearta [nó acmhainní ar líne] do pháistí scoile na Gaeltachta – creidim é.    Níl a leithéid ar fáil faoi láthair.

Ar ndóígh, bheadh a leithéid ina bhuntáiste do gach páiste, cibé an raibh siad ina gcónaí sa Ghaeltacht nó lasmuigh.

Ní luíonn an moladh atá aige go gcuirfí deireadh le hUdarás na Gaeltachta le ciall ach an oiread.  Cruthaíonn an aisínteacht seo go leor postanna sa Ghaeltacht agus tá siad thar a bheith eifeachtach á dhéanamh seo ar chostas nach mó é ná costas na bpostanna a chruthaíonn leithéidí Enterprise Ireland/Fiontar Éireann.  Ar ndóigh, is léir nach bhfuil ceantar lár Chorcaí nó ceantaracha maguaird na nGaeltachtaí eile ar radar FÉ nó is beag tionscail atá lonnaithe sna ceantracha sin ag FÉ le blianta beaga anuas.

Cinnte is reigiún speisialta an Ghaeltacht.  Ach is é an slí go bhfuil sí speisialta faoi láthair ná go bhfuil sí imeallaithe ag an bpobal mór agus na h-údaráis.   Tá leathan-bhanda níos moille sa Ghaeltacht, tá na bóithre níos measa, tá an bonneagar ar chaighdeán níos ísle, ní ann do chóras iompair.  Ach toisc go bhfuil na deontais suaracha ar nós Scéim Labhairt na Gaeilge ann, deitear go bhfuilimíd ag crú go deireadh bó bainne an Stáit anseo sa Ghaeltacht.

Tuairiscíodh freisin go ndúirt an Taoiseach go bhfoilseofar Plean 2028 roimh deireadh na bliana.  Níor thug sé le fios cén bhliain….

Tá freagra substaintiúil tugtha ag Conradh na Gaeilge ar mholtaí Mhic Charthaigh agus tá sé ar fáil anseo.    Creidim go bhfuil gá le plean substaintiúil anois ó phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta chun sinn féin a chur in oiriúínt do threimhse amach romhainn ina mbeidh deireadh le sruth na ndeontaisí.

Ní bua é seo ach gairm dúiste.

Fuair mé teachtaireacht ar maidin ó Maithú – fear atá cumasach go maith le riomhairí agus a leithéid – faoi ghléas nua don iPhone atá cumtha aige – Get The Focal.    D’iarr sé orm é a lua anseo agus táim lán sásta é a chur os bhúr gcomhair.

Tá sé ar fáil don iPhone le gairid ach is cosúil go raibh sé ann do gutháin eile roimhe seo.  Bainfidh mé triail as agus b’fhéidir go mbeidh mé ag caint faoi amach anseo.

Anois, níl a fhios agam an bhfuil a thuilleadh daoine amuigh ansin ag cumadh feidhmchláracha – Appanaí! – don iPhone i nGaeilge?  Cad faoi cúpla cluiche!

Dála an scéil, tá fáilte roimh dhuine ar bith atá tairge nó seirbhís éigean nuálach i nGaeilge é sin a chur in iúl dom agus tabharfaidh mé chun solais é do mo leitheoirí anseo.  Saor in aisce.

Maith thú a Mhaithú!

An oiread is nár chreid Ebenezer Scrooge i spiorad na Nollag, ní chreidimse sa chac seo atá á dhoirteadh amach ag na meáin faoi Arthur Guinness agus an cheiliúradh 250 bliain ar bhunú grudlann Naomh Shéamuis i 1759.

Is mó piúnt Guinness a bhí agam im shaol – ach de bharr nach féidir bheith cinnte go bhfuil an chaighdeán céanna ag piúnt in aon dhá thabhairne – táim tar éis eirí as le cúpla bliain anois.  Ceannaíodh piúnt dom sa Hilton i mBéal Feirste agus de bharr go raibh sé chomh h-ainnis sin, d’eirigh mé as ar fad.

Ar ndóigh ní bheadh an oiread sin gleo faoi Guinness agus Lá le Arthur ar na meáin ach go bhfuil na millliún Euro á chaitheamh ag an gcomhlacht ar an mhargaiocht ar son na h-ocáide.

Níl aon brí leis an chaint seo faoi ‘Happy Arthur’s Day’ agus ’1759′ seachas iarracht na comhlachta a thairgíonn an leann dubh seo an oiread agus is féidir a dhíol inniu agus go ceann cúpla lá.

É sin ráite, b’fhéidir go mbeidh mé i dtigh tabhairne anocht agus mé ar mo shlí go Gaillimh chun bheith páirteach in imeacht faoi chúrsaí riomhaireachta is idirlín atá á reachtáil ag Glór na nGael ag ceannaras Udarás na Gaeltachta sna Forbacha amarach.

Ach ní bheidh mé ag ól Guinness…. ní bheidh ná baol air.

Fuaireas an r-phost seo ó Mhícheál  O Máirtín ar maidin inniu ag iarraidh orm, i mBéarla amháin, votáil don Chonradh seo agus, anuas ar sin, ag lorg €20 uaim ar son an fheachtais a mhaíonn siad bheith ar siúl acu ar son an Chonartha.

A leithéid de ráiméis.  Níl aon feachtas ar siúl ag Fianna Fáil – nó ag aon pháírtí eile – seachas ar na meáin agus is beag an dealramh atá le sin.   An oiread is nach é Mícheál O Mairtín a sheol an r-phoist chugam, seachas feidhmeannach íseal i gcomhlacht Blue State Digital i Meirceá, níl bun nó barr leis an bhfeachtas bréagach seo.

D’oibrigh feachtas den chineál seo do Bharack Obama – ach ní h-ionann Fianna Fáil agus Barack Obama.

Tá an chuma ar an Rialtas go bhfuil sé ag titim as a cheile agus an Tánaiste, Máire Ní Chochláin, ag tabhairt le fios nach luíonn go leor moltaí i dTuairisc an Bhord Snip le ciall.  Gan amhras níl ciall leo ach sa mhéid is go gcaithfear teacht ar €5bn in áit éigean i mbliana agus an méid céanna arís i 2010 agus i 2011.

Conas a dheinfear sin gan coigiltis a chur i bhfeidhm, níl a fhios agam.

Ar aon nós, léiríonn an méid a bhí le rá ag Máire Ní Chochláin inné go bhfuil dóchas ann do na grúpaí feachtais éagsúla atá buartha faoi thua Mhic Charthaigh a bheith ag titim ar a n-earnálacha.

Gan amhras tá an Roinn Airgeadais tar éis freagra a thabhairt ar na ceisteanna a thóg chaint Uí Chochláin – ach tá an praiseach ar fuaid na miasa anois.

An tAire Ghnóthaí Leanaí, Ultan Keane (Don Wycherly), ag oscailt 'Rásaí na Gaillimhe'.

Táim ag súil le tamall leis an sraith nua ó TG4, Rásaí na Gaillimhe, agus anocht a chraolfar an chéad eagrán.     Bígí ag faire – ón méid atá feicthe agam go dtí seo, beidh sé go maith….

Tá blaisíní den sraith le feiscint ar shuíomh TG4 agus tugann siad léargas mhaith ar an ghreann a bhaineann leis.

Ní raibh sraith chomh maith leis ar an dteilifís in Éirinn ó bhí The Running Mate ar TG4 i bhFómhar na bliana 2007.   Agus bhuaigh sin go leor duaiseanna.

In cinnte go bhfuil caighdeán níos airde dramaíochta ar scaileáin TG4 – seachas mar a bhionn ar RTÉ.  Is é a locht a laghad.    Tuigtear dom go mb’fhiú bheith ag faire amach freisin le h-aghaidh sraith nua ó léiritheoirí Cré na Cille, Rosg Teo.  Craolfar Na Cloigne ag an Nollaig.

Cad é an aicíd a bhaineann le maorláthaigh na tire seo, thuaidh agus theas, i leith na Gaeilge?  Cad é a chuireann srian orthu beartú le brí agus le h-éifeacht ar cheisteanna a bhaineann leis an nGaeilge?

Tugaim faoi ndeara dhá scéal inniu, dhá scéal éagsúil ach le nasc laidir amháin á gceangal. 

Tá sé tugtha chun solais ó thuaidh go bhfuil Aire Eorpach na Breataine, Caroline Flint, tar éis scríobh chuig an iar Aire Cultúr, Gregory Campbell, ag rá leis go raibh díomá uirthí mar gheall ar easpa tuairisce ón tuaisceart le cur san áireamh i dtuairisc rialta na Breataine maidir le cur i bhfeidhm Cháirt na dTeangacha Eorpacha agus ag tabhairt le fios don Aire Cam Bhéal go raibh uirthí an tuairisc a sheoladh gan mhoill, fiú is ná raibh sé iomlán, de bhrí go raibh an chontúirt ann go gclisfeadh ar an mBreatain a dualgaisí idirnáisiúnta a chomhlíonadh.    Is cosúil go mbionn na hAondachtaithe ag iarraidh bheith chomh maith le treibheanna eile san Aontas ach amháin nuair is ceist é a bhaineann le comh-ionannas agus, sa chás seo, aitheantas don Ghaeilge is don chultúr Ghaelach.   De réir na tuairisce tá a gcuid tuairiscí seolta ón Samhradh anuraidh ag Feidhmeannais Alba agus na Breataine Bige agus ní mó ná sásta atá siad le moill mhuintir Thuaisceart Éireann. 

De reir dealraimh tá Gregory Campbell ag cur an locht ar an Leas Chéad Aire, Martin McGuinness, as ucht an mhoill óna oifig ar thuairisc a ullmhú agus cé go bhfuil leithéidí Máirtín  O Muilleoir ag lochtú na hAondachtaithe amháin, ní féidir moill an Leas Chéad Aire a mholadh ar an gceist seo.  Is é an Aire, sa deireadh thiar, atá freagrach as chúrsaí chomh-ionannais. 

Is cinnte gur cheart go mbeadh Sinn Féin agus an DUP ábalta suí síos agus an cheist seo, ceist na teanga [teangacha má airíonn tú Albainis Uladh mar theanga], má tá siad ábalta suí síos agus plé ciallmhar a dhéanamh ar chúrsaí phoilíneachta. 

Bhí mé i gcónaí den bharúil go mba cheart go mbeadh SF, dá mba rud é go raibh an pháirtí sin dairire faoi chúrsaí chomh-ionannais, tar éis tús áite a thabhairt do cheist na Gaeilge agus an leatrom a dheintear ar Ghaeilgeoirí ó thuaidh seachas bheith ag díriú ar cheisteanna ar nós poilíneacht.   

Ach ní ó thuaidh amháin atá an drogall agus an tarraingt cos.  Is cosúil go bhféadfadh Feidhmeannas an Tuaiscirt agus Rialtas an Deiscirt ceachtanna a thabhairt dá cheile maidir le moilleadóireacht.   

De réir an scéala seo ar An Druma Mór, tá Conradh na Gaeilge go bhfoilseofaí, mar ar gealladh, Plean 2028, roimh dheireadh na miosa seo agus thug siad le fios go mbeadh na ciorruithe atá luaite leis an nGaeilge agus an nGaeltacht ina shéanadh iomlán ar rún an Stáit ón uair a bunaíodh é i 1922.

An bhfeicimíd ceachtar tuairisc go luath?  Beag an bhaol.

Táim chun votáil in éadan Chonradh Liospóin in ainneoin go bhfagann sin mé sa champa céanna le UKIP agus Sinn Féin, uber náisiúnaithe na Breataine agus na hÉireann faoi seach.    Nach aisteach na ceillí leapan iad [sinn]?  Dá léifeá an eagarfhocal san Irish Times inniu, bheithfeá den tuairim gur eagarfhocal in An Phoblacht nó fiú Saoirse a bheadh á léamh agat nó tá an teachtaireacht ‘Brits Out’ chomh soiléir sin ann!

Tá’s agam go bhfuil an tir seo tar éis leas mór a bhaint as an gceangal leis an Aontas Eorpach ach ní h-ionann sin is nár iocamar praghas árd ar sin.  Cuir ceist ar na h-iascairí!  Nó na feirmeoirí beaga!

Ach sa deireadh thiar, is ceist daonláthach í seo.  Má tá Conradh Liospóin chomh tabhachtach sin do thodhchaí an Aontais, ba cheart go mbeadh gach votóir san Aontas i dteideal votáil air.  Ach ní h-amhlaidh atá – creidim go bhfuil an cúram ormsa agus a thuilleadh nach mé guth a thabhairt don amhras atá orm féin agus, le cois sin, amhras an dream atá fágtha gan guth. 

Go fóill níl aon duine tar éis an cás a dhéanamh liom cén fath gur cheart dom votáil ar son an Chonartha céanna a dhiultaigh mé do anuraidh.  Cén rud atá éagsúil anois?  An bhfuil an Chonradh athruithe?   An fiú tada na ‘barántais’ atá faigthe ag an Rialtas ar ár son ó cheannairí rialtais éile nuair nach bhfuil siad scríofa sa Chonradh? 

Má votáilim in éadan Liospóín,an vóta in éadan Aontais na hEorpa é?   Ní h-é in aon chorr.  D’fhéadfaí argóint gur vóta é ar son Aontas nios fearr agus níos daonláthaí.    Nach é sin an rud atá ag teastáil uainn go léir!

An gcruthófar aon post breise de bharr votá ‘Tá’?   Níl a fhios agam seachas go gcruthófar postanna sa bhreis do mhaorlathaigh.  Agus gan amhras tá maorláthaigh ag teastáil i gcónaí!

An mó post a chaillfear má votáiltear ‘Níl’?   Nó an gcaillfear post ar bith, sa bhreis ar na postanna atá á gcailliúint i rith an ama de bharr mí bhainistiú an gheilleagair? 

Ní théann teachtaireachtaí ar phostaeir ar nós ‘Stronger with Europe’ (FF) nó Vote Yes to Europe, vote yes to jobs (FG) i bhfeidhm orm.  Ní chreidim na bréaga atá ar phostaeirí Cóir ach an oiread.   Ag an am chéanna, tá an oiread sin amhrais orm faoin Chonradh féin agus faoin bhearna daonláthach atá ann idir Aontas na hEorpa agus pobal an Aontais.

Seo seans leis an bearna sin a chungú.

Caithfidh mé a rá go dtaitníonn an manna nua atá á n-úsáid ag eagrais Ghaeltachta atá ag cur in éadan Bord Snip agus a mholtaí i leith na Gaeilge agus na Gaeltachta liom.      Is íomhá laidir an ‘Cosc ar Sciosúir’ agus braithim dóchas in eirí na gréine.  Glacaim leis go bhfuil baint ag mo shean chomhleacaí ag Lá Nua, Caomhán  O Scolaí, leis an íomhá seo. 

Mar atá ráite agam roimhe, tá gá le cur chuige éagsúil anseo le cinntiú go mbeidh an Ghaeilge agus an Ghaeltacht níos fearr as sa deireadh thiar.     Tá go leor rudaí caite isteach sa phota ag lucht an fheachtais seo – agus cuid acu b’fhearr iad a fhagaint ar leataobh. 

Ní mór dúinn a thuiscint go bhfuil eigeandáil sa tir faoi láthair, stoirm foirfe d’eigeandáil, agus nach féidir le pobal na Gaeltachta seasamh lasmuigh den eigeandáil sin mar ‘phobal ar leith’.   Caithfimíd a léiriú go bhfuilimíd an oiread is gach éinne eile ag iarraidh an tír a tharraingt amach as an dhuibheagán, duibheagán inar fhag an Rialtas mí-chúramach linn. 

Liosta le h-áireamh iad na rudaí a chuirfear deireadh leo – de réir Pléarácá ar aon nós. 

Is é an rud a cheapaimse atá mícheart leis an anailis atá ag Pléarácá go gcreideann siad gur ‘pobal ar leith’ pobal na Gaeltachta agus go gcaithfidh sé bheith imdhíónaithe ar na gciorruithe.  

Is é an rud a chaithfear béim a leagadh air, dar liom, na nithe fónta a choimead (Scéim na bhFoghlaimeoirí Gaeilge aka Deontas na mBan Tí)  agus na rudaí chothaíonn deighilteanna idir pobal na Gaeltachta agus an pobal mór, Scéim Labhairt na Gaeilge, An Deontas Tithíochta is a leitheid, a chur ar ceal.  

Ní fheictear dom go bhfuil aon ról fiúntach ag Roinn na Gaeltachta faoi láthair – ach tá sé thar a bheith tabhachtach, dar liom, go gcosnaítear Udarás na Gaeltachta.   

De réir an tsuirbhé eisteoirí a rinne RTÉ Raidió na Gaeltachta le déanaí, tá lucht éisteachta 45% ag an staisiún i gceantar Chonamara.  Go fóill, áfach, níl fograiocht díolta ar an staisiún.   Cén fath nach lorgaíonn an staisiún airgead ar fhógraí seachas ciorruithe a dhéanamh ar an sceideal? 

Déarfaidh mé an rud atá ráite agam roimhe in athuair anseo.   Ní sheasfaidh an Ghaeltacht mar atá sé.  Tá gá práinneach le h-athshamhlú a dhéanamh ar an nGaeltacht.   Tuigim nach dtacaíonn sciar de phobal na Gaeltachta le seo nó tá eagla ar dhaoine faoin rud a tharlóidh de bharr an athshamhlú seo.  Creidimse, áfach, gur lú an dainséar do phobal na Gaeltachta ón chur chuige nua a leanfadh athshamhlú macánta ná ó leanúint leis an Status Quo….

Mar fhreagra ar litir ó dhíoltóir leabhair chuig Eagarthóir an Irish Times, bhí litir eile sa nuachtán le déanaí ag aithint croí na faidhbe maidir le scríobh agus léamh na Gaeilge.   Is é sin go bhfuil furmhór an eolais atáimid ag iarraidh i nGaeilge ar fáil i mBéarla theana féin agus mar sin gur áisí i bhfad dúinn an t-eolas sin a fháil i mBéarla. 

Is é an moladh atá ag Vincent Holmes go mbeadh níos mó ábhair i nGaeilge amháin i nuachtáin ar nós an Irish Times agus go gcothódh sin cultúr na leitheoireachta i nGaeilge.   

Here is the nub: a daily user of Irish is presumably bilingual with English also, so why are we not challenged to read material as Gaeilge only? If more and more material was produced in Irish (The Irish Times take note!) we would be engendering a culture of reading in Irish and be challenged to do so (without the help or crutch of a translation) and over time Mr Hayes’s difficulty with writers of Irish would be addressed.

Agus is dócha go bhfuil an cheart aige sa mhéid seo: 

If I write exclusively in Irish (without translation) “Beidh mé ag tabhairt amach nótaí caoga euro ar Dhroichead Uí Chonaill ag meánlae amárach” I am in no doubt that an orderly queue will have formed by 11.45 to avail of the opportunity!

Ní doigh liom go dtuigeann sé an slí a oibríonn an Stát ar son an ‘status quo’ agus ní doigh liom go mbeidh aon toradh fónta ar an ndóchas atá léirithe aige: 

So, go raibh maith agat, Mr Hayes, you have done an Ghaeilge a major favour, by drawing attention to this issue, and probably saving the State a lot of cost into the future.

Is é an fhirinne go bhfuil an t-uafás airgid – suim nach féidir a áireamh – á chaitheamh ar aistriúcháin ar chaipéisí oifigiúla ó Bhéarla go Gaeilge, caiteachas nach dtabharfaidh aon spreagadh do leitheoireacht nó litríócht na Gaeilge ach a thabharfaidh an deis do Éamon  O Cuív bheith ag maíomh as an méid atá á dhéanamh ag an Rialtas seo, an Rialtas a thug Acht na dTeangacha Oifigiúla dúinn, ar son na teanga. 

Tá’s agaibh mo thuairim faoin Aire agus faoin Acht. 

Fhaid is atá na caipéisi seo á aistriú – agus nach bhfuil siad á léamh – tá’s agam go bhfuil sé rí dheacair páistí scoile na tíre a ghriosadh chun Gaeilge a léamh de bharr easpa éagsúlachta na leabhar Ghaeilge.   Níl an réimse ann is atá i mBéarla do naíonán mór nó beag – tá mo mhac féin ag fáil an leabhar céanna ón scoil agus tá sé dubh dóite leis an athléamh.  Ar ndóigh, tá roinnt mhaith leabhair Ghaeilge sa teach agus bionn sé á léamh sin.     

Tá gá le réimse níos forleithne leabhair Ghaeilge – leabhair scoile agus leabhair spraoi, cothrom leabhair ar nós ‘Batman’ is a leithéid.   Níl siad ann, ar ndoigh, mar go bhfuil an oiread sin airgid á chaitheamh ar chaipéisí oifigiúla nach bhfuil á léamh i nGaeilge nó i mBéarla.  

Má tá géarchéim eacnamaíochta ann – agus deirtear go bhfuil – cén fath go bhfuil airgead á chur amú ar na nithe nach bhfuil éileamh orthu agus gan aon riar á dhéanamh ar éilimh atá ann?

Status quo.

An bhfuil sé tabhachtach go mbeadh an nuachtán seachtainiúil nua lonnaithe sa ‘Ghaeltacht’?  Agus, má tá, an bhfuil sé tabhachtach go mbeadh an nuachtán sin suite i gConamara? 

Ceisteanna iad san a ritheann liom tar éis dom tuairisc a léamh sa Sunday Business Post faoin chomórtas atá ar bun ag Foras na Gaeilge chun nuachtán nua Ghaeilge a aimsiú, tar éis cliseadh Foinse níos luaithe i mbliana.  Ar an droch uair níl an tuairisc ar líne ar shuíomh an nuachtáin ach roinnfidh mé libh cuid de na mór phointí.   [Nóta: Buiochas le Gaelport, seo chugaibh nasc le h-aghaidh an alt.] 

Ar an chúig iarratas, tá iarrataisí ó fhoireann Foinse, Nuacht 24, Bard na nGleann i Múscraí, Independent Free Newspapers (nach ionann agus Independent Tony O’Reilly) agus comh-iarratas ó Mháire Ní Thuathail is an Connacht Tribune. 

Dar le hAntón Mac Cába, an tuairisceoir a chuir an alt ar fáil don Post (tá sé Media and Marketing Section), is ag Nuacht24 agus Foinse atá an taithí is faide ó thaobh foilsiú nuachtáin Ghaeilge. 

Níl aon amhras gur ráiteas fírinneach é sin – cé nach gá gur buntáiste é. 

Ach is é an ráiteas atá luaite le Seán Tadhg O Gsirbhí, iar eagarthóir Foinse, a thugann lón machnaimh an lae dom. 

Former Foinse editor Seán Tadhg O Gairbhí said that it was very important a new paper was based in the Gaeltacht.  ”The four of us live in the Conemara Gaeltacht, and we would be creating jobs in the Gaeltacht.  We applied because we felt there was a gap after the closure of Foinse and a lot of people came to us and said the same thing.”

De réir Seán Tadhg, mar sin, is é an príomh bhua atá ag a iarratas go bhfuil sé lonnaithe sa Ghaeltacht agus, ós rud é go bhfuil sé féin lonnaithe i gConamara, maraon le triúr eile, go bhfuil sé ‘ana thabhachtach’ go mbeadh an nuachtán nua lonnaithe ‘sa Ghaeltacht’. 

Tá amhras orm.  Sa chéad dul síos, cén fath go bhfuil sé ‘an tabhachtach’ go mbeadh an nuachtán Ghaeilge suite sa Ghaeltacht thar aon cheantar eile?  

Ni chreidim é.  Ar ndóígh ní mí bhuntáiste é bheith suite sa Ghaeltacht níos mó chomh fada agus go bhfuil ceangal maith idirlín agat.     Is féidir leat teacht ar an nuacht agus, anuas ar sin, is féidir leat an nuachtán a sheoladh chuig an chlólann gan aon deacracht.

An amhras atá orm go stopann an Ghaeltacht atá Seán Tadhg ag tagairt do ar an mbóthar go Bearna.  Tá an meoin ‘Little Conamara’ go forleathan sa tír seo.  Ní aithnítear aon ghaeltacht bheith ann seachas Conamara agus cúpla cúinne j dTír Chonaill is Ciarraí.   Meoin treabhúil, tuathúil is tuatach é seo a fhagann go bhfuil ceannaras na bpríomh meán Ghaeilge suite i gConamara, mar atá TG4 agus Raidió na Gaeltachta.    Agus tá an meoin tuatach sin le sonrú sna sceidil a chuireann an dhá mheán sin ar fáil dar liom. 

An pobal a labhrann Ghaeilge sa linn seo, is pobal cathrach é.   Agus creidim go bhfuil gá le riar a dhéanamh ar an bpobal sin.   Má léann an pobal cathrach an nuachtán nua, léifidh an pobal Gaeltachta é chomh maith.   Mar teastaíonn ón pobal Gaeltachta bheith cosúil leis an pobal cathrach.     Ar éigean go dtarlóidh sé ar mhalairt threo.  

Maith go leor, más é an príomh sprioc atá ag an dtogra seo ‘postanna a chruthú i gConamara’ nó, fiú, postanna an cheathrar a bhíodh ag obair ag Foinse a thabhairt ar ais doibh, ach an é sin sprioc an chomórtais?  Nach é an sprioc atá ag an bhfiontar seo nuachtán nua a aimsiú a bheidh á léamh ag pobal na Gaeilge ar fuaid na tíre agus, go deimhin, ar fuaid na cruinne?    Anuas ar sin, is é an sprioc ar cheart a bheith ag an nuachtán seo cuidiú agus spreagadh a thabhairt d’fhás phobal na Gaeilge seachas riar a dhéanamh ar phobal Ghaeltachta atá á chreimeadh i rith an ama ag iarrachtaí éagsúla chun ‘teorainneacha na Gaeltachta’ a ath-tharraingt.    

Ba i Foinse is mó a fuair an feachtas seo poiblíocht – agus ar ndóigh is é an toradh ar seo na moltaí i dTuarascáil Mhic Carthaigh atá bunaithe ar an mbun fhiric nár oibrigh na scéimeanna éagsúla chun tacú le labhairt na Gaeilge a spreagadh sa Ghaeltacht. 

Dar liomsa, tá an raiteas ó Sheán Tadhg dírithe go mór mór ar an bhagairt a fheiceann sé ó Nuacht 24 a chur ar cheal.  Tá Nuacht 24 ag tairgeadh nuachtán de chaighdeán ard GAN AON CHABHAIR ón stát, thuaidh nó theas, agus is féidir a fheiscint dá bhfaigheadh an nuachtán sin tacaíocht d’aon tsort go mbeadh sé ar a laghad chomh maith is a bhí Foinse ar an lá is fearr ag an nuachtán sin. 

Tá níos mó ná dhá chapall sa rás seo, áfach, nó tá Bard na nGleann ó Ghaeltacht Mhúscraí, gaeltacht nár shíl Raidió na Gaeltachta gurb fhiú suirbhé éisteoirí a dhéanamh ann, agus Nuacht 24 ó Ghaeltacht Bhéal Feirste, nach n-aithnítear mar Ghaeltacht toisc é bheith taobh amuigh de na 26 contae cé go dtuigtear go forleathan go bhfuil pobal chomh Gaelach ann is atá in áit ar bith ar fuaid na tíre.

Ni miste liom cé bhuann an chonradh seo – chomh fada agus go mbeidh an nuachtán buach ábalta agus toiltheanach  dul sa tóir ar an líon is mó leitheoirí seachas riar a dhéanamh ar sciar bheag agus ar leith den phobal.

Níor cheart go mbeadh toradh an chomórtais seo ag brath ar shuíomh an nuachtáin bheith i gConamara.   Is iad dearcadh agus cur chuige an nuachtáin na treithe ar cheart díriú orthu. 

Os rud é go bhfuilim ag tabhairt rás capaill ar seo, ní fheadar arbh fhiú dul go dtí Paddy Powers agus fiafraí do cé acu an bhfuil sé sásta geall a ghlacadh mar gheall ar an dtoradh….