Dá mhéid eolais a fhoilsítear faoin triú nuachtán seachtainiúil Ghaeilge, Gaelscéal, ar a mbronnadh conradh Fhoras na Gaeilge, sea is mó ceisteanna atá ag teacht chun cinn faoin bproiseas chun an conradh sin a bhronnadh.

De réir dealraimh, níl teideal ceart ann don nuachtán seo fós.  Teideal oibre é ‘Gaelscéal’ agus cé go bhfuil an leagan ‘.ie’ den suíomh cláraithe, is beag eile atá déanta más fíor na tuairiscí.

De réir dealraimh níl eagarthóir ag an nuachtán agus níl tús curtha leis an bproiseas earcaíochta go fóill.

Anuas ar sin, de réir na tuairisce seo san Sunday Business Post, níl aon chinnteacht ann faoin cineál laithreacht idirlín a bheidh acu.

Anois bhí mise pairteach in iarratas eile, iarratas Nuacht 7, agus is cinnte go raibh eolas beacht againn inár n-iarratas faoin cineal suíomh idirlín a bheadh againn agus na seirbhisí a bheadh á thairiscint.   Bhí réimse leathan de sheirbhísí saor in aisce i gceist – ach anuas ar sin bheadh rannóg cartlainne ann a bheadh sintiús luaite leis.

Agus is cinnte go raibh Foras na Gaeilge cinnte faoin rud a bhí á lorg acu – leagan PDF den nuachtán ar shuíomh idirlín dhá lá tar éis foilsiú an nuachtáin.  Chiallódh sin go mbeadh Gaelscéal ar fáil ar an Domhnach ar an idirlíon nó, b’fhéidir, cé gur trí lá atá i gceist, ar an Luan.

Seo atá luaite le David Hickey, príomhfheidhmeannach an Connacht Tribune, sa Sunday Business Post:

The new title will have a presence on the internet, although that is not the immediate priority. ‘Our first aim is to deliver a weekly newspaper with an internet presence, though we are not sure what form that will take,” Hickey said.

Is oscailt súl an méid sin domsa.  Tá méid áírithe, de reir an foirm iarratais, a chaithfear a chur ar fáil mar íoslach.  Is é sin go mbeadh an leagan PDF ann.  [Ar ndóigh ní bheadh tuiscint ag Foras na Gaeilge ar an difir idir PDF agus ABC ach gur léirigh Lá Nua an slí doibh - agus do gach nuachtán eile sa tír seo!].

Mura bhfuil ainm cinnte ann, nó eagarthóir agus foireann, nó cinnteacht faoin meid a bheidh á sholathar ar an idirlíon, ní mór an ceist a chur faoi céard go díreach a bhí á thairiscint ag Toradh na dTonn Teo d’Fhoras na Gaeilge.   An raibh a dhothain ann, i ndáiríre, chun sarú a dhéanamh ar iarratas ina raibh freagraí ar na ceisteanna sin ar fáil ann, sé sin Nuacht7 agus, glacaim leis Cló Ceart (sean fhoireann Foinse)?

Cad abea na fíor critéir faoinar bronnadh an conradh luachmhar seo?  Agus an mbeidh aiféala ar Fhoras na Gaeilge lá níos faide anonn más amhlaidh nach mbionn rath ar an iarratas a roghnaigh siad – agus tá súil agam go mbionn rath air fiú is nach é mo bharúil go mbeidh sé amhlaidh de réir an eolais seo ar fad – nó an cuma le Foras na Gaeilge i bhfirinne mar nach a gcuid airgid féin atá á chaitheamh acu, ach airgead an sparán phoiblí.

Tugaim faoi ndeara go bhfuil an Fhoras ag cur go súntasach leis an bhfoireann – ag earcú SEISEAR deag sa bhreis agus cuid acu i nGaoth Dobhair – agus an ‘solas glas’ faighte acu dá leithéid ón Aire.   Cad é atá ar chúl an bogadh seo ag an am chéanna is atá ról an Fhorais le cungú go mór de réir na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge díreach foilsithe?

Maorláthas na Gaeilge ag fás leis agus grúpaí Ghaeilge atá ag obair sa chéad líne catha fagtha ar an dtrá folamh – plus  ça change, plus ça le meme chose!

A chairde Ghaeil agus a phlúr na tíre….

Seo mír ón léiriú íontach den dráma, An Béal Bocht, atá ar chamchuairt ar fuaid na tíre ag Compántas Amharclainne Aisling Ghéar.  Bhí sé de phleisiúr agam bheith i láthair nuair a léiríodh é in Amharclann “Briery Gap” Maigh Chromtha oíche Dé Satharn agus bhain mé féin agus mo bhean ana shasamh as.  Sin an slí chun deich mbliain pósta a cheiliúradh – dráma brea Gaelach agus seaimpéin blasta ón Fhrainnc ina dhiaidh!

Beidh an dráma seo le feiscint i gCorcaigh anocht [Dé Domhnaigh sa Cork Arts Theatre]  agus i bPort Lairge ón Mháirt go dtí Déardaoin [Garterlane Arts Centre].  Is fiú go mór dul chun é a fheiscint ina iomláine.

Maith dhom an droch cheamradóíreacht le bhúr dtoil.  Ní raibh an trí chosach ceamra liom agus uaireannta theip orm fánúint socair de bharr bheith sna trithí ag gairí….

Is fiú dul go dtí an dráma seo agus é a fheiscint ina iomláíne.  Mura dtacaíonn muid lena leithéid, ná bíodh íontas orainn nuair nach mbeidh siad ann….

B’fhiú dúinn faire ar an ndráma seo i gcomhtheacs an phlé ar fad atá ar bun faoi Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge.

Faoi dheireadh thiar, tá an phlean a gheall Rialtas na 26 Contae dúinn i mbéal na Nollag 2006, plean chun an Ghaeilge a leathnú mar theanga phobail faoi cheann 20 bliain foilsithe.  Más maith is mithid.  Níl an chaipéis ar shuíomh na Roinne – nó níl sé ann go feiceálach – faoi láthair.   Seo chugaibh é….

Dréacht Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 – 2030

Tá sé luath go leor sa phroiseas gan an plean seo a dhamnú – ach ag an am chéanna ní mór a thabhairt chun cuimhne go bhfuil pleananna go leor chun an Ghaeilge a athbheochan/aiseirí/a thabhairt slán don chéad ghlúin eile/a mharú le maorláthas/scrios de réir do rogha ag bailiú deannaidh ar sheilfeanna na Roinne.

Fiú amháin más plean foirfe é seo ar son na teanga, an mbeidh na h-acmhainní ann chun é a chur i bhfeidhm?   Dúirt an Aire agus é ag caint ar Nuacht a hAon ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, go ‘gcaithfeadh go mbeadh’ agus d’admhaigh sé gur beag tairbhe plean gan acmhainní chun é a chur i bhfeidhm.

Beidh le feiceáil.

Má tá leathnú le déanamh ar ról Udarás na Gaeltachta – Udarás na Gaeilge – is léir go gciallaíonn sin go mbeidh cúngú mór á dhéanamh ar ról Fhoras na Gaeilge.  B’fheidir nach droch rud é sin nó is eagras mí eifeachtach gan tuiscint gan fuinneamh an Fhoras – ach cá bhfagann sin Gaeilgeoirí na sé contae?   Faoi chúram an DUP? Is plean é seo don Saor Stát agus is bocht agus is suarach an tagairt atá déanta do chainteoirí Ghaeilge an Tuaiscirt.  Seo an t-aon tagairt atá feicthe agamsa sa strac fhéachaint a thug mé ar an bplean.

Tuaisceart Éireann

Mar a tugadh ar aird thuas leanfaidh an Rialtas ag obair freisin le go gcuirfear i bhfeidhm go hiomlán tiomantais ó thaobh na Gaeilge a bhaineann le Rialtas na Breataine agus Feidhmeannas Thuaisceart Éireann lena n-áirítear Acht Teanga don Ghaeilge a thabhairt isteach agus cur le cosaint agus forbairt na Gaeilge i dTuaisceart Éireann.

Ní caipéis mór ‘glosiáilte’ é an plean seo – ar nós an Ráiteas Rialtais a eisíodh ag Teach Farmleigh – agus, go deimhin, tá an cuma air le h-earráidí litrithe agus gramadaí tugtha faoi ndeara agamsa, gur éisíodh faoi dhithneas é.   Mar sin féin, ní ar sin a bheimíd ag díriú anseo ach ar abhar an phlean féin, cad atá á mholadh ann agus cad é an seans go gcuirfear i bhfeidhm é?   Agus má chuirtear i bhfeidhm é ina iomláine, nó cuid de, cad é an toradh a bheidh air don Ghaeilge, dá pobal labhartha agus don Ghaeltachta agus dá pobal cónaithe.

Tá físeán úr feachtais seolta ag Guth na Gaeltachta chun aird an phobail a dhíriú ar an bpriacal ina bhfuil an Ghaeilge agus an Ghaeltacht de bharr moltaí Mhic Charthaigh.   Is féidir amharc air anseo thuas.

Más maith is mithid.   Bhí an chruinniú seo ag tús na míosa seo agus ghlac sé trí sheachtain an fhíseán a fhoilsiú.  Anuas ar sin, tá an físeán aonteangach, i nGaeilge amháin, agus ní mor dúinn a thuiscint má tá an fheachtas seo le baint go gcaithfimíd a léiriú do phobal mhór na tíre seo, a thacaíonn leis an Ghaeltacht agus leis an Ghaeilge fiú is nach bhfuil siad líofa sa teanga, go mbeadh giorruithe ar leithéidí Scéim na Mná Tí ina íonsaí orthu.

Tá an baol ann mura n-aithnímíd go bhfuil gá le leaganacha Bhéarla de píosaí bolscaireachta mar seo, nach mbeidh an lucht féachana agus an lucht tacaíochta ann dúinn atáimid ag lorg.

Tá an t-am idir seo agus 9 Nollaig, lá an Bhuiséid, ag giorrú.   Ba cheart dúinn an am seo a úsáid chun féachaint chuige go bhfuil pobal na tíre ar fad ar an eolas faoi céard atá i gceist leis an bhfeachtas chun an Ghaeilge agus an Ghaeltacht a thabhairt slán ón eigeandáil seo.

Ba cheart dúinn a aithint go bhfuilimid beo trath na h-eigeandála agus go gcaithfidh pobal na Gaeilge is na Gaeltachta a léiriú go bhfuilimíd páirteach sa mhór phobal.  Ba cheart a thabhairt le fios go n-aithnímid go mbeidh ciorruithe de dhíth ach a thabhairt le fios cad iad na ciorruithe is fearr ar féidir a dhéanamh agus cad iad na rudaí nár cheart giorrú.

Tá cúig éileamh ag Guth na Gaeltachta – agus is iad seo iad.

1. Roinn na Gaeltachta faoi cheannasaíocht an Aire a choinneáil

2. Cúraimí fiontraíochta Údarás na Gaeltachta a choinneáil

3. Oideachas Gaeltachta agus Gaeilge a chosaint

4. Scéimeanna forbartha teanga, cultúrtha agus ealaíne a choinneáil agus a leasú más gá

5. Ciste caiteachais a bheith ar fáil d’oibreacha caipitil, infreastruchtúir agus pobail i gceantair iargúlta mar an Ghaeltacht

Maidir leis an gcéad éileamh, is léir ó na fograí a foilsíodh le déanaí ag lorg Ard Runaí agus cúigear aistritheoir nach bhfuil aon bhaol ann don Roinn Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta ó thua Mhic Charthaigh.

Is cinnte go mba amaideach an mhaise é deireadh a chur le feidhm fiontraíochta Udar
ás na Gaeltachta agus é d’aistriú chuig Fiontraíocht Éireann.   Murach an Udarás, ní bheadh teora leis an dífhostaíocht sa Ghaeltacht.

Tacaím go mór le scéim na mná tí – tá sé tabhachtach go dtabharfaí tacaíocht do thionscal na gColáistí Samhraidh ar an mbonn go bhfuil an tionscal sin ag tabhairt isteach airgead don Ghaeltacht.  Tionscal beo beathach atá ann, a thugann toradh íontach ar infhéistíocht an stait.

Ach luath nó mall, titfidh an tua ar an nGaeilge is ar an nGaeltacht in áit éigean.  An bhfuil sé ionainn teacht le cheile agus a rá anois cén áit nár cheart do titim –  agus ní leor bheith ag maíomh nach féidir leis titim in áit ar bith – agus cén áit nach ndéanfadh sé an oiread sin dochar do bhaill riachtanacha chorp  an phobail teanga.

Sin an fath go dtacaím le feachtas Guth na Gaeltachta nó aithníonn an feachtas go mbeidh giorruithe ann agus go bhfuilimid sa Ghaeltacht agus i bpobal na Gaeilge sásta bheith páirteach leis an bpobal mhór.

Bionn dreamanna ar nós Sinn Féin ag iarraidh a thabhairt le fios nach gá aon giorruithe bheith ann agus iad ag maíomh go bhfuil siad ar thaobh an chosmhuintir.  I bhfirinne níl siad ach ag cronán ar a son féin.   Os rud é gur feachtas é Guth na Gaeltachta a fhograíonn:

Is feachtas neamhpholaitiúil, traspháirtí é Guth na Gaeltachta
atá dírithe ar chás na Gaeilge agus na Gaeltachta .

Sin cúis eile le tacú leis….  Nior cheart do phairtí ar bith, Sinn Féin nó eile, feachtais is grúpaí Ghaeilge nó Ghaeltachta a shealbhú.

Is cinnte go bhfuil éagóir á dhéanamh ar phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta – agus tá an éagóir sin á dhéanamh le blianta fada nó ba bheag méadú a fuair an Ghaeilge le linn blianta rachmasacha an Tiogair Cheiltigh – ach sin sean scéal agus meirg air.

Caithfimid port nua a sheinm – agus caithfimid an phobal a thabhairt linn.  Agus dá fheabhas é an fhíseán thuas, ní leor é.

Nil sé maith a dhothain níos mó go mbeadh físeán You Tube ann – caithfidh feachtas uile ghabhalach na meán nua bheith ann.  Mura bhfuil TG4 sásta tuairisciú a dhéanamh ar an bhfeachtas seo, tá orainn féachaint taobh amuigh de TG4.

Céard a tharlaíonn d’iriseoirí Ghaeilge nuair a thagann deireadh lena nuachtán?

Sin ceist atá ag rith liom le tamall, ó d’eirigh mé féin as mo phost mar eagarthóir ar Lá Nua tamall sara chuir maorláthaigh deireadh leis an nuachtán sin.  Tháinig an cheist chugam arís an deireadh seachtaine seo agus mé ag éisteacht le h-eireabal an agallaimh a rinne Seán  O Mainnín ó Foinse ar chlár Ronáin ar RnaG trathnóna Dé hAoine.

Bhí Seán ag cur a dhíomá in iúl mar gheall ar chinneadh an Fhorais gan an conradh a thabhairt don iarratas a ullmhaigh seisean agus na comrádaithe leis a bhí ag obair le Foinse go dtí deireadh mí an Mheithimh seo chaite.  Tuigim do.  Bhí iarratas a raibh m’ainm féin luaite leis san áíreamh sa chomórtas seo agus nior eirigh leis ach an oiread.

Ní h-ionann an chomórtas seo agus comórtais eile.  De ghnath, cuireann tú isteach ar chomórtas agus súil agat rud éigean a bhuachaint.  Chuir muintir sean Foinse isteach ar an gcomórtas seo agus iad ag súil go gcoinneodh siad a bpostanna.   Mar sin, bhí siad ag súil nach gcaillfeadh siad an chomórtas.

Tá’s agam conas mar a mhothaíonn siad nó bhí orm agus mo chomrádaithe i Lá cur isteach ar chomórtas i 2006 chun foilseachán nuachta laethúil a fhoilsiú.  B’é seo an obair a bhí ar siúl againn ó lá go lá ag an am sin agus bhí ár slí beatha ag brath ar ár mbua sa chomórtas sin a d’eagraigh Foras na Gaeilge.  Bhí iomaíocht ann an uair sin fosta – iomaíocht ón Irish News agus tacaíocht laidir ag an iarratas sin ó bhaill áirithe de bhórd an Fhorais agus ag feidhmeannaigh an Fhorais fosta.

D’eirigh linn sa chomórtas – cé go raibh an ‘bua’ ina chailís nimhe amach is amach.  Nó chinntigh an Fhoras nach mbeadh a dhothain acmhainní againn an obair a dhéanamh a bhí gá leis chun nuachtán laethúil a sheasfadh an fhód a fhoilsiú.   Bhí ár bpostanna slán ar feadh seal.

Tarlaíonn stair an chéad uair agus is tragóid é – tarlaíonn sé an dara uair agus is seafóid é.  Sin mar a tharla i gcás Foinse – ach is seafóid agus tragóid i dteannta chéile scéal iar oibrithe Foinse atá anois fagtha ar an dtrá folamh faoi dhó.  Níl siad páirteach in athfhoilsiú Foinse leis an Indo – agus níl siad páirteach ach an oiread sa nuachtán a roghnaigh an Fhoras chun teacht i gcomharbacht ar Foinse.

An cheist a bheidh siad ag cur orthu féin:  cén rud a dhéanfaimíd anois?   Agus ina dhiaidh sin, cén fath gur bhacamar le gnó ina bhféadfaí an cleas granna seo a imirt orainn?

Mar a dúirt mé roimhe seo, bhí mé féin páirteach sa chomórtas céanna le muintir sean Foinse.  Mar sin, déarfaidh roinnt agaibh,  nach féidir a rá go mbeinn á gcaoineadh dá mba rud é go raibh an bua ag iarratas Nuacht 7.  B’fhéidir é.   Ach tuigim a gcás mar tá taithí agam air.

Tuigim freisin nach dtuigeann Foras na Gaeilge cad é atá ar bun acu leis an obair seo, go h-áírithe.  Dá mba rud é go raibh orthu dul san iomaíocht le, abair, Udarás na Gaeilge chun a bpostanna féin, an slí beatha atá acu, a choinneáil, b’fhéidir go mbeadh tuiscint acu.   Ach ní cuireann maorláthaigh iad féin sa bhearna baoil coiche agus cintíonn siad go mbionn pinsean brea ag fanacht orthu.

Ní raibh tuarastal ‘tarraingteach’ ag gabháil le h-iriseoireacht chlóite na Gaeilge.  Ní raibh pinsean ag gabháil leis ach an oiread.  Rinne daoine é mar gur thuig siad go raibh gá leis, ar son pobal na teanga, seachas ar son na teanga féin. Rinneamar ár ndícheall i gcónaí – ach ní raibh sin maith a dhothain do mhór pobal na Gaeilge.

Ritheann sé liom gur féidir nach bhfuil priacal Seán O Mainnín agus a chomrádaithe chomh h-olc is a cheapann siad.  Tá conradh faighte ag ‘Gaelscéal’ agus beidh sé lonnaithe i gConamara.  Níl foireann ag an nuachtán sin go fóill, de réir tuairiscí, agus ní matamaiticeoir nó fear clamhnais mé, ach cheapfá go mbeadh sé ciallmhar go dtiocfadh an dhá dream le cheile.

Mura dtarlaíonn sin, b’fhéidir go bhfuil deis ag sean fhoireann Foinse rud éigean eile a dhéanamh.  Thosnaíos blag nuair a fhág mé Lá Nua – agus tá cúramaí eile orm freisin.    Mar a dúirt an Riordánach, níl laistigh d’aon daoirse ach saoirse ón daoirse sin.

An slí sin, b’fhéidir go mbeidh an bhróg ar an chós eile ar feadh tamaill.

Iontas na n-íontas ach tá sé díreach fógartha ar RTÉ Raidió na Gaeltachta go bhfuil conradh Fhoras na Gaeilge don nuachtán seachtainiúil ag dul go Conamara, chuig an iarratas ó Eo Teilifís/Connacht Tribune.

Gach rath ar Mháire Ní Thuathail agus a foireann agus an nuachtán úr.   Bean í a léirigh a cumas gnó le hEo Teilifís agus leis an rath atá ar Ros na Rún.

Glacaim leis go mbeidh nuachtán níos fearr ná Nuacht 7 á chur ar fáil acu.  Fagfaidh mé an breith ar cé acu an amhlaidh sin go dtí lá níos faide anonn, trath go bhfoilseofar an nuachtán nua.

De réir an raitis seo ar Gaelport, is cosúil go mbionn nuachtán nua Ghaeilge á fhógairt ag Foras na Gaeilge gach lá.   Nó is léir nach dtuigeann an Fhoras – nó Gaelport – an brí ceart atá le h-úsáid an fhocail ‘fógraíonn’.    Is cuma faoi sin ar shlí ach luaim é anois mar gur sin ceacht a fhoghlaimíos ó Aodh O hIr, ar dheis Dé go raibh a anam, agus é fostaithe againn ar feadh seal ag iarraidh slacht éigean a chur ar ár gcuid Gaeilge.    D’eirigh leis agus níor eirigh leis – ach níor staon sé ón gcúram.

Conradh €1.6m atá i gceist thar ceithre bliana – Gaelscéal an ainm atá luaite leis an nuachtán seo.  Ní thaitníonn sé liom mar ainm – tá sé ró chosúíl le Gaelport agus ró threibhiúil.   Ach sin rogha an Fhorais agus na tionscnóirí.

Beidh le feiceáil an mbeidh sé ina nuachtán níos fearr ná an nuachtán a bhí á thairiscint ag Bard na nGleann agus agam féin, Nuacht 7.   Mura mbionn difir súntasach idir Gaelscéal agus Nuacht 7 ó thaobh caighdeáin, neosfaidh sin morán dúinn faoi cén saghas comórtais a bhí i gceist sa chás seo.

Tá díomá orm, d’fhéadfá a rá, ach ar éigean go bhfuil íontas orm.

Foinse snásta suas go dáta

Cheannaigh mé Foinse Nua ar maidin agus fuair mé an Irish Independent saor in aisce in éineacht leis… Ní raibh aon fhoclóir Ghaeilge Béarla ann áfach.

Iatán 24 leathnach tablóideach lán daite atá i gceist le dearadh snásta agus teacht i láthair taithneamhach.   Is léir go bhfuil fios a gnó ag an Eagarthóir nua, Emer Ní Chéidigh agus tá moladh nach beag ag dul di as ucht an méid oibre atá déanta chun Foinse a fhorbairt  agus aghaidh nua a chur air.

Beidh aithne againn ar na pearsaí atá ag scríobh don nuachtán – leithéidí Daithí O Sé, Blathnaid Nic Donnchadha (Paisean Faisean) agus Gemma Ní Chionnaith (Anocht FM), Hector O hEochagáin agus Mícheál  O Conaola.    Glacaim leis gur scriobhnóirí rialta iad seo – ach tá dornán ainmneacha eile luaite leis an gcéad eagrán, ainmneacha a thugann le fios an meas atá ar Phádraig O Céidigh, foilsitheoir Foinse,  i ndorchlaí na cumhachta.

Uachtarán na hÉireann, Maire Mhic Giolla Iosa, An Taoiseach, Brian O Comhainn, agus, ar leathnach na litreacha, leithéidí Enda Kenny, Eamon Gilmore, Mary Kennedy, Máirtín O Muilleoir agus Peadar Mac Fhlannchadh – tá litir comhghairdis uatha san ar fad ar leathnach na litreacha.    Tabhair faoi ndeara nach bhfuil aon litir comhghairdis ann ó phríomh fheidhmeannach Fhoras na Gaeilge, Ferdie Mac an Fhailigh.

Is beag nuachta sa nuachtán nua.   As an 24 leathnach, níl ach cúig leathnach nuachta ann agus tá colún Dhaithí Uí Shé faoi ‘Jedward’  maraon le focal failte ón Eagarthóír san áireamh ansan.   Tá dhá leathnach eile le ‘nuacht’ mar cheannteideal orthu – ach anseo tá colúin ó Mícheál O Conaola (Cén baile is feiliúnaí don Oireachtas), athchúrsáil ar abhar Gaelport agus colún airgeadais.      Tá tús áite tugtha d’agallamh leis an Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon O Cuív, agus a gheallúint go bhfuil airgead na gColáistí Samhraidh slán ‘go foill’.

Ní caineadh é sin, mar a cheapfá, nó níl sa nuacht ach gné amháin i bpacaiste iomlán nuachtáin an lae inniu, trath go mbionn an nuacht le fáil 24/7 ar an idirlíon.  Tá ar ‘nuachtáin’ iad féin a chur in oiriúint don ré go bhfuil eolas ag an leitheoir ar an nuacht is déanaí ó fhoinsí eile roimh a shroicheann an nuachtán féin a lámha.

Is athrú iomlán Foinse Nua ar an sean Foinse.  In áit go raibh an sean Foinse tuatach agus sean aimseartha ina chur chuige agus ina dhearadh, tá Foinse Nua nua aoiseach agus snásta.    An feabhas é seo?  Braitheann sé sin ar do dhearcadh.  Más leitheoir rialta an “Irish Times” tú,  mar a mhaíonn go leor Gaeilgeoirí aitheanta agus iad á léamh i dteannta le latte na maidine, bhuel ní bheidh morán sásaimh anseo duit.

Nuachtán é seo atá dírithe ar na scoileanna agus ar na bhfoghlaimeoirí Ghaeilge don chuid is mó – tá 10 leathnach nó 40% den nuachtán dírithe orthu san.   Tá ceithre leathnach spóirt ann – san abhar seo tá aistriúcháin ar dhá leathnach d’ailt ó ghné scriobhnóirí an Irish Indo, Tony Ward agus Vincent Hogan.     Arís ní miste sin – is úsáid mhaith é ar acmhainn an Indo agus ar ghnó an aistriúcháin.

Nuacht 7 - nuachtán a dhéanfadh an beart taobh le taobh le Foinse

An eilifint sa seomra nach bhfeictear tagairt ar bith do sa nuachtán, an chinneadh atá le déanamh ag Foras na Gaeilge faoin chomórtas atá le déanamh ag bord na h-institiúide teanga tras teorainn Dé hAoine faoi na h-iarratasóirí ar an gconradh seachtainiúil a dhiultaigh Foinse i mí an Mheithimh.   Ní h-é gur ligeadh i ndearmad é a lua, táim ag glacadh leis, ach fagann an t-easnamh maraon leis an liosta le h-áireamh de thacadóirí cumhachtacha atá bailithe ag an nuachtán, An Taoiseach, an tUachtarán, ceannairí an fhreasúra – ceist mhór san aer.   An mbeidh an cnamh droma ag an bhForas leanúint leis an gcomórtas a thosnaigh siad – agus a chuir grúpaí isteach air le dóchas ionraic agus le h-uaillmhian measúil – nó an dtapóidh siad ‘deis’ gan leanúint leis agus na h-iarratasóirí a fhagail ar an dtrá folamh? Go deimhin ní doigh liom go bhfuil an Foras luaite olc nó maith san eagrán seo de Foinse.

Ceapaimse go bhféadfadh nuachtán seachtainiúil Ghaeilge le cois Foinse bheith rathúil agus go mbeadh an nuachtán sin tarraingteach do lucht léite Foinse agus Lá Nua roimhe.  Bheadh sé mar ‘bhreischéim leitheoireachta’ do lucht Foinse agus tá sé sin tabhachtach freisin.   Creidimse go mbeadh an nuachtán atáim féin luaite leis, Nuacht 7, go maith ábalta an ról sin a ghlacadh agus go bhféadfadh sé tarlú gur mó suim na bpairteanna, má thuigeann sibh mé.  Is deis é seo don Fhoras le tapú, má thapaíonn siad é.    Ach d’fhéadfaí a rá faoin Fhoras an méid a duradh faoi John Bruton trath:  dá mbeadh anraith sa bhaisteach, bheadh siad amuigh faoin chlagar le forc.

Guím gach rath ar Foinse [Nua].   Is céim chun cinn é d’fhoilsitheoireacht na Gaeilge agus is maith ann é.     Guím gach rath ar an Eagarthóir, Emer Ní Chéidigh, agus ar a foireann.

Tréan oibre á dhéanamh ag muintir Nuacht 24 - gan deontas freisin

‘Shake up’ a thugann an ceannlíne sa scéal seo sa Sunday Tribune ar an méid atá á rá go poiblí ag Eamonn O Cuív faoin phlean atá ann ról níos leithne a thabhairt do Udarás na Gaeltachta.  Is cosúil gur Udarás na Gaeilge a bheidh air má ghlactar leis an bplean atá á phlé faoi lathair ag an bhfo-choiste Comh-Aireachta  i leith na Gaeilge.

D’fhéadfadh seo a bheith ina thús nua do chúrsaí na Gaeilge sna 26 contae – ach is ansan atá an fadhb is mó leis an mbeartas.

Ní h-aon chara mise le Foras na Gaeilge ach bunaíodh an Fhoras mar institiúid uile oileánda chun an Ghaeilge a chur chun cinn.  Anois tá orthu dul san iomaíocht leis an Udarás seo nó tá orthu focas as an úr a chur ar ghnóthaí tras teorainn.   Tá sé deacair a dhéanamh amach cá thosnaíonn ‘tras teorainn’ agus cá chriochnaíonn ’26 contae’.   An oiread is go bhfuil sé ina chur amú airgid go bhfuil dhá chóras sláinte ar an oileán agus dhá chóras oideachais le cois – nach cur amú é go mbeadh dhá institiúid stáit ann chun an Ghaeilge a chur chun cinn?

Dhá mhaorláthas, dhá runaíocht. Ag an am chéanna, beidh an tua ag titim ar na h-eagrais Ghaeilge, leithéidi Conradh na Gaeilge agus Gaelscoileanna.

Ar ndóigh d’fhéadfadh seo tochailt faoi bhunús Chomhaontú Aoine an Chéasta – agus cé nach gcreidim gur bó beannaithe é an Chomhaontú céanna, is cinnte go gcaithfear a chinntiú nach bhfuil leithscéal á thabhairt d’Aondachtaithe atá nimhneach in éadan na Gaeilge, leithéidí Nelson McCausland, Aire Cultúr an Tuaiscirt, cúlú ó dhualgaisí an staitín ó thuaidh i leith na Gaeilge.

Tá’s againn go bhfuilimíd i ndúlaíocht an Gheimhridh nuair a thosnaítear ag caint ar an Éigse.   Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabháin nó Éigse Dhiarmuidín atá i gceist agus beidh sé á reachtáil anseo i gCúil Aodha, áit dhúchais an amhránaí a cailleadh i dtimpist taca an ama seo i 1990, agus i mBaile Bhuirne ar an 4ú-5ú-6ú Nollaig.

Deireadh seachtaine ceoil agus amhráin, cuimhní cinn agus léachtanna agus go leor leor eile a bheidh ag titim amach i mbliana.   Tosnóidh sé ar an 4ú Nollaig i Halla Chúil Aodha – Aras Éamoinn Mhic Suibhne – leis an oscailt oifigiúil ag Seán O Liatháin, sean chara le Diarmuidín agus a leathbhadóir i luibíní is a leithéid.   An oíche céanna seolfar feilire 2010 Coiste Litríochta Mhúscraí agus beidh léacht ann faoin Dochtúir O Loingsigh, a shaol agus a shaothar, ag Dónal O hÉalaithe.   Beidh ceol agus rínce sna tabhairní is ostáin áitiúla – seisiún ceoil sa Mhuileann agus oíche rínce seiteanna in Ostán Ghobnatan/Abbey Hotel.

Ar an Satharn a reachtáilfear na ranganna do lucht foghlamtha ceoil  agus tá cuid de na ceoltóirí, rínceoirí is amhránaithe is fearr sa tir ann chun barr snáis a chur ar do chuid scileanna.  Paudie O’Connor (bosca ceoil), Diarmuid O’Brien (fidil), Eamonn Cotter (feadóg mhór), Gay McKeown (píob uileann), Máire Ní Cheilleachair(amhránaíocht sean nóis), Dainní Maidhcí O Suilleabháin (Bailéadaí Béarla) agus Máire Aine Ní hIarnáin (rínce ar an sean nós).

Beidh seisiún ceoil i Mhuseam an Mhuilinn agus taispeantas rínce le cois san iarnóin.  An oíche sin beidh Coirm Ceoil na hÉigse sa Halla i gCúil Aodha agus is liosta le h-áireamh iad na ceoltóirí a bheidh ar an ardán.    Orthu sin nach bhfuil luaite go dtí seo, tá Martin Hayes, laoch fidil Oirthear an Chláir, Caoimhín O Raghallaigh, Gabriel McArdle, Patsy agus Pauline Healy, Charlie Harris, John Kelly, Eamon McGivney, Peadar O Riada agus Cór Chúil Aodha,  Muireann Ní Dhroighneáin a bheidh ina bhean a’ tí ag an ocáid.

Tuilleadh seiteanna ina dhiaidh sin in Ostán Ghobnatan, beidh cruinniú na n-amhránaithe sa Mhuileann agus Club na Féile sa Mhuseam.

An maidin dar gcionn beidh Aifreann na hÉigse i gCúil Aodha ag 11rn.  Craolfar seo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, áit ar chaith Diarmuidín seal fada ag obair agus é in chlár reachtaire/iriseoir ann.    Ina dhiaidh sin, ag mean lae,  beidh ocaid an speisialta sa tsean teampall i Reilg Ghobnatan le Martin Hayes, Caoimhín O Raghallaigh agus Peadar O Riada – agus is í Gabriel McArdle a bheidh ag canadh na n-amhrán.

Idir 1in agus 7.000in sa Mhuseam sa Mhuileann tá imeacht ana spéisiúil á reachtáil.  Séard atá i gceist leis an Amhránathon ná seisiún amhránaíochta gan stop agus beidh aos óg na h-áite go h-áirithe páirteach ann.  Tá an imeacht á reachtáil ar mhaithe le h-airgead a chnuasú do Aisling Gheal, an scéim áitiúil amhránaíocht ar an sean nós.     Tá sé rí thabhachtach go mbeadh maoiniú á dhéanamh ar seo nó is é seo an scéim ceannródach atá ag cur chun cinn amhránaíocht ar an sean nós go h-áitiúil.

Cuirfear clabhsúr ceolmhar leis an deireadh seachtaine sa ‘cosy spot, the Top of Coom’ nuair a bheidh Eibhlís Uí Thuama ina bhean a tí ar sheisiún amhránaíochta san iar nóin.

Agus, ansan arís, tuilleadh ceoil in Ostán Ghobnatan an oíche sin,  Jimmy Doyle agus a chairde.

Foinse snásta suas go dáta

Tá léargas níos soiléire arís in Irish Independent an lae inniu ar an chuma a bheidh ar Foinse [Nua] nuair a bheidh sé á dháileadh leis an nuachtán sin ón gCéadaoin beag seo agus caithfidh mé a rá go bhfuil cuma snásta blasta air, cuma i bhfad Éireann ní ba thaithneamhaí don súl ná an sean Foinse.     Mar a dúirt mé go minic roimhe seo, bhí dealramh stálaithe agus siocaithe ar an sean Foinse, an cuma air nár caitheadh pingin ar an dearadh ón am gur bunaíodh é nó go gairid ina dhiaidh sin.

Ar ndóigh níl an dearadh chomh tabhachtach anois is a bhíodh sé sa chiall nach mbeidh Foinse á dhíol mar a bhí – ach go mbeidh sé á dháileadh mar iatán leis an Irish Independent gach Céadaoin.   Ach beidh sé tabhachtach go mbeidh aghaidh tarraingteach ar an nuachtán ar a mbronnfaidh Foras na Gaeilge an conradh a bhíodh ag Foinse ag a gcruinniú Dé hAoine, más amhlaidh go bhfuil sé i gceist ag an Foras leanúint leis an bproiseas sin.

Tá meascán acu de phearsaí TG4 agus Raidió na Gaeltachta chun colúin a chur ar fáil – Gemma Ní Chionnaith, Dáithí O Sé agus Hector O hEochagáin.   Feicim ainm Maidhc P. O Conaola luaite leis an nuachtán freisin.  Duine ildánach é Maidhc P atá ainm in airde air mar scriobhnóir, léiritheoir, aisteoir, amhránaí….agus anois iriseoir.

An rud is suntasaí faoin méid eolais atá tugtha dúinn go dtí seo gur iatán Ghaeilge a bheidh i Foinse Nua seachas nuachtán sa chiall go raibh aithne againn air roimhe.  Is é sin nach cosúil go mbeidh an mbéim an oiread is a bhí ar nuacht náisiúnta, nuacht na Gaeilge agus nuacht ó na Gaeltachtaí.  Gach seans go cruthófar go bhfuilim san éagóir.  Sa mhéid atá léite agam go dtí seo, beidh an bhéim ar fhoghlaimeoirí agus ar mhúinteoirí is ar dháltaí scoile.

Ní miste sin.  Tá gá leis, go deimhin.   Agus beidh gá leis an méid sin sa nuachtán a roghnóidh an Fhoras freisin.

Ach beidh gá freisin le nuacht – nuacht náisiúnta is idirnáisiúnta, nuacht na Gaeilge is na Gaeltachta agus Pobal na Gaeilge cibé áit ina bhfuilimíd scaipithe.

Beidh an leitheoir Ghaeilge millte le rogha don chéad uair riamh.   Na míonna ag feitheamh ar nuachtán Ghaeilge, ansan tá triúr acu ann i dteannta cheile, Foinse, Nuacht 24 agus ? – Nuacht 7 tá súil agam.    Is é Nuacht 7 an t-aon iarratas atá os comhair an Fhorais le tacaíocht ó nuachtán náisiúnta mar sin is é an t-aon nuachtán a bheidh ábalta an fhód a sheasamh sa tréimhse luath nuair a bheidh iomaíocht ghéar ann le h-aghaidh fograíocht agus, gan amhras, leitheoirí.

Is cinnte, má tá an Rialtas dáiríre faoi 250,000 cainteoir Ghaeilge bheith ann faoi 2028, go bhfuil gá lena leithéid seo d’éagsúlacht agus de rogha sna meáin chlóite Gaeilge.  Ná dearudtar freisin an dul chun cinn atá déanta ag nós* faoi stiur Tomaí Rua O Conghaile, mo shean mhéit ó Lá/Lá Nua.   Céim siar a bheadh ann a rá, ag an pointe seo, nach fiú dul chun tosaigh le nuachtán an Fhorais ceal acmhainní sa statchiste.   Má tá na milliún gach bliain le caitheamh ar aistriúcháin go Gaeilge ar chaipéisí atáim in amhras go bhfuil duine ar bith á léamh, is cinnte gur fiú don Stát €400,000 in aghaidh na bliana a infhéistiú i solathar ábhar léitheoireachta a bheidh suim ag pobal na Gaeilge a léamh.

Seachtain spéisiúil atá romhainn i stair na Gaeilge.

Nuacht 7 - an bhfuil aon nuachtán eile ann a bheidh ábalta teacht slán agus Foinse Nua ar an margadh?