Ceithre nóíméad chun an teanga a shábháíl - caithfidh go bhfuil sé fíor má deir sé ar t-léine é!

Tá ana a chuid cainte ann faoi láthair faoi chosaint a thabhairt do neamhspleachas an Choimisinéara Teanga agus ár dtuairimí a chur in iúl i leith an athbhreithnithe ar Acht na dTeangacha Oifigiúla.  Chonac t-léinte á chaitheamh ag micléinn ag fógairt nach dtógadh sé ach ceithre nóiméad chun suirbhé na Roinne a líonadh – ar mhaithe leis an teanga a shábháíl – agus tá feachtas eile ar bun ag maíomh nach bhfuil ach ceithre lá fágtha chun an teanga a shábháíl. Beidh orainn aighneachtaí agus foirmeacha suirbhé comhlíonta bheith istigh ag an Roinn roimh an Mháirt seo chugainn, 31ú Eanáír.  Ní chreidim i gceachtar den dhá fheachtas.  Tá an suirbhé líonta agam fadó, pé scéal é.  Ach ní chreidim go sabháilfidh suirbhé dá bhfabharaí na torthaí ar son na teanga an Ghaeilge.  Tá beart níos gníomhaí  ná sin ag teastáil.    Agus tá’s agaibh, fán am seo, nach gcreidim go bhfuil leas na teanga in Acht na dTeangacha Oifigiúla ach go mothaím go bhfuil eagraíochtaí Ghaeilge ag coimeád greim an fhir bháite ar an duile fige seo de reachtaíocht mar nár mhaith leo go gcaillfí an chath seo.   Cath siombalach atá ann.  Ar aon nós, teastaíonn uaim go mbeadh na Gaeil chun cinn sa streachailt seo seachas i gcónaí ar an gcúl chos….ag cosaint na nithe atá faoi bhagairt…

Is é seo an smaoineamh a rith liom.  Tá ana dhúil i micléinn bheith ag glacadh páirte i léirsithe agus mórshiuíl is a leithéid.   Is beag an tairbhe a dhéanann siad.  Seó mór atá ann sin an méid.

Dá dtéadh 100 mac léinn maidin Dé Luain go dtí oifig rialtais éigean i lár na cathrach i mBaile Atha Cliath, Corcaigh, Gaillimh, Luimneach agus Port Láirge, abraimís, agus seirbhís éigean a éileamh i nGaeilge agus diultú glan aon ghnó a dhéanamh le héinne i mBéarla agus gan bogadh go dtí go bhfuair tú sasamh i nGaeilge, agus nuair a h-iarrtar ort bogadh, go mbraithfeá ní ar Acht na dTeangacha Oifigiúla ach ar Mír 8 den Bhunreacht: cad é an rud a thitfeadh amach?

Bheadh sé ina raic. Bheadh Joe Duffy agus a cháirde le ceangal.  Bheadh polaiteoirí ag rith ar fud an tí agus iad ag caoineadh uiscí a gcinn.  Agus bheadh sé léirithe go soiléir go raibh Acht na dTeangacha Oifigiúla ag teastáil ní chun cearta teanga a bhronnadh ar dhaoine ach chun srian a chur ar na cearta teanga atá ar fáil faoin mBunreacht.  Is é sin an fath ar reachtaíodh an Achta – fiafraigh de O Cúív, mura gcreideann sibh mise.  Sin a dúirt sé go mion minic.

Is é easpa éilimh ar na seirbhísí atá ar tairiscint faoin Acht agus na scéimeann a ghabhann leis atá ag marú na reachtaíochta seo agus is orainn féin, agus ní Fine Gael nó aon pháirtí eile, an locht as sin.   Ar ndóígh is beag seirbhis atá ar fáil faoin Acht a bheadh suim ag an ghnath dhuine é a lorg lá ar bith – ach sin mar atá sé leagtha amach le go dteipfeadh sé.  Sin an fath go bhfuil sé bunaithe ar scéimeanna – ionas nach ndaingneofaí go deo na scéimeanna do gach comhlacht Stát agus ná bí ag caint ar an dara nó an triú scéim a dhaingniú.  Bheifeá níos fearr as ag cur do pháíste síos go dtí an trá agus buicéad ina láimh le h-ordú an fharraige a fholmhú leis an mbuicéad.

Cé go bhfuil go leor á rá ag an Tostal, ag Siompósiam Choláíste na Tríonóide agus ag saineolaithe atá ag faire, is dócha, ar chonradh breá téígeartha chun bheith ina maoirseoirí nó ina chigirí de shórt éigean, níl aon moladh le brí curtha chun tosaigh a chuirfeadh brú ar na h-údaráís géilleadh ar an gceist seo.

An bhfuilim mícheart?

Ba bhall de 'Óglaigh na hÉireann' mar dhea í Rose Dugdale

San eagrán is déanaí den sraith, Mná an IRA, léiríodh, den chéad uair gurb eol dom, go raibh malairt tuairime tagtha ar TG4 i leith ceann de na ceisteanna a thóg mé im ghearán i leith ‘Mná an IRA’.  Sa ghearán a sheol mé chuig ceannasaí agus cathaoirleach TG4 thóg mé ceist faoi úsáid an téarma “Oglaigh na hÉireann” sa ghrafaic ag tús gach eagrán den sraith ina raibh ball den IRA (seachas eagraíochtaí eile) páirteach ann.

Dúradh liom go bunúsach ná raibh ‘aon bhonn’ le mo phoinntí.

Mura raibh ‘bonn’ le mo thuairimí – agus ní mo thuairimí amháin iad a thuilleadh nó tá go leor tar éis cumarsáid a dhéanamh liom chun mo sheasamh a thréaslú liom – bhuel is deacair a mhíniú cén fath gur athraíodh an cur síos sa ghrafaic ó ‘Oglaigh na hÉireann’, ainm fhórsaí cosanta na tíre seo, go dtí an ‘IRA’ idir clár #1 agus clár #4.   D’iarr mé go ndéanfaí athbhreithniú ar na gcláracha sa sraith – níor iarr mé go ndéanfaí cínsireacht orthu faoi mar atá daoine áirithe ar cheart fios níos fearr ar a gnó a bheith acu ag cur i mo leith.  Deineadh sin, is cosúil.  Mar thoradh sin tógadh céim amháin sa treo cheart.  Níor chuathas an slí ar fad – ach ní féidir a shéanadh gur céim sa treo ceart a bhí i gceist.  Ní fheadfadh comhlacht atá stát mhaoinithe ligint don chineál sin mhí chruinneas bheith craolta faoi ainm an staisiún.  Ní fheadfainnse mar chomhalta boird ar an gcomhlacht stat mhaoinithe sin gan an pointe sin a chur faoina bhráid agus nuair ná raibh aon geilleadh ann, nó fiú aitheantas ar an gceist, an scéal sin a bhrú chun cinn.

I mo thuairim, níl aon cheart ag an IRA ‘Oglaigh na hÉireann’ a thabhairt orthu féin – in ainneoin a deirtear ar ‘Focal.ie’ nó ar wikipedia fiú.    Go deimhin ní h-aon chairde ag an nGaeilge iad an IRA – ba cheart go mbeadh sin soiléir anois tar éis don cheathrú chlár sa sraith seo bheith craolta gan focal i nGaeilge ó aon duine den cheathrar ban a raibh faoi chaibidil sna cláracha éagsúla.    Más maith liom amharc ar chláracha faoi Bhéarlóirí, amharcfaidh mé ar an BBC.

Príomh leathnach an Irish Examiner

Cé h-iad an Troika seo?  Tá bagairt/foláireamh uatha foilsithe ar phríomh leathnach an  Irish Examiner inniu,  Dar leis an scéal sin, dúirt an tAire Iompair, Leo Varadkar, an méid seo faoin rud a dúirt an buíon seo leis an Rialtas an tseachtain seo chaite:

He said the troika of EC, ECB and IMF, which is supplying Ireland’s bailout loans, had issued a stark warning to the Government about the consequences of IBRC not repaying the money.
“What they’ve said really is that: ‘It’s on your head. We don’t want you to default on these payments. It is your decision ultimately. But a bomb will go off, and the bomb will go off in Dublin, not in Frankfurt.’”

De réir mar a thuigim, beidh ar an Banc Angla Éireannach aka The Irish Bank Resolution Corporation breis is €1bn a dhíol le creidneoirí idirnáisiúnta an bhainc ar an gCéadaoin beag seo.  Roimh an 31ú Márta, beidh €3.1 billiún eile le díol.  Beidh an suim seo le díol gach bliain as seo go dtí 2031.    Is linne an Banc Angla Éireannach.  Is iad sinne a chaithfidh an éiric – nó an airgead fuascailte – a íoc as na fiacha a charnaigh an banc seo tríd an chaimiléireacht a rinne siad i dteannta le leithéidí Seán Quinn.

Go deimhin beidh ár bpáistí á íoc seo.

Sceimhlitheoireacht a thugaimse ar an léitheid seo d’iompar.  Agus anois, mar atá léirithe ag an Aire Varadkar, tá teanga is cur chuige na sceimhlitheoirí in úsáid ag an Troika seo.  Cé a shéanfadh nach bhfuil tar éis cumhacht a shealbhú sa tir seo, a bhuíochas d’Fhianna Fáil agus a gcáirde, le leabhar seic i láimh amháin agus ‘buamaí airgeadais’ sa láimh eile?

A revolution is brewing among parents who oppose the Government’s proposed cutbacks for small rural schools, writes Concubhar O Liathain

Éamonn Mac Niallais in éineacht leis an Taoiseach, Enda Kenny. Sa phictiur freisin tá an Aire Gaeltachta, Donncha Mac Fhionghaile agus Peadar Mac Fhlannchadh

Seo litir atá se0lta ag Guth na Gaeltachta, an eagras Gaeltachta a bunaíodh i dTír Chonaill ach anois ionadaíoch a bheag nó a mhór ar gach gaeltacht sa tír, chuig seanadóirí i dTeach Laighean a bheidh ag diospóireacht ceisteanna Gaeilge agus Gaeltachta ar an gCéadaoin, 18 Eanáir.  Creidim gur feidir liom seasamh le gach focal ann.

A Sheanadóir

Tuigim go bhfuil diospóireacht ar an Ghaeilge sa Seanad amárach agus bhí mé ag iarraidh d’aird atharraingt ar chúpla ábhar atá ag déanamh imní dúinn faoi lathair sa Ghaeltacht:

1.  Údarás na Gaeltachta:  Níl aon Príomhfheidhmeannach úr ceapaithe agus tá brú fos ag teacht ón Státchóras deireadh a chuir leis.
2.  Scoileanna beaga Gaeltachta: De bharr na ciorruithe atá a dhéanamh ar líón na muinteoirí, is é seo an chead céim ar bhothar an deiridh do na scoltacha beaga seo.  Níl aon dabht ach gurb é an polasaí atá ag an Státchóras nó na scoltacha seo a dhúnadh da reir a chéile rud a dhéanfadh dochair mór do na pobail agus don teanga ins na ceantair seo.
3.  Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge:  níl aon rud tarlaithe ach go bhfuil coistí idir-rannach ag caint le chéile mar a bhí sular cuireadh an Straitéis le chéile.  Tá bliain imithe thart agus  níl aon rud dearfach tarluithe.  Tá deireadh le mórchuid na scéimeanna a bhí Roinn na Gaeltachta ag plé leis agus níl aon rud ina áit.
4.  COGG:  Bhí ról larnach le bheith ag COGG i cur i bhfeidhm na Straitéise 20 bliain ó thaobh an oideachais de agus bhí áit acu le bheith ar an coiste a bheadh ag deileail le seo ach níl sé sin tarluithe.  Cén fath nach bhfuil áit acu ar an gcoiste mar a bhí geallta doibh féin agus d’Údarás na Gaeltachta agus d’Fhorás na Gaeilge?  An bhfuil an Roinn Oideachais taréis cur ina aghaidh?
5.  An Coimisinéir Teanga:  Níl aon chiall leis an chomhnascadh atá molta le Oifig an Ombudsman.  D’admhaigh an Aire Stáit é féin gur seans go gcosnodh sé airgead.  Mar sin dé, cén fath go bhfuil seo a bhrú nuair nach bhfuil aon sábhailtí i gceist?
6.  MFG:tá géarghá le struchtúr úr le focas Gaeltachta leis na cláir Eorpach seo a bhainistiú.
7.  Maoiniú na nEagraíochtaí Gaeilge agus grúpaí pobail Ghaeltachta:tá éiginnteacht mór ag baint leis an bunmhaoiniú do na grúpaí seo uilig a bhéas i dtús áite ó thaobh cur i bhfeidhm na Straitéis 20 Bliain.  Caithfear reiteach sásúil a fháil ar an cheist seo go tapaidh le muinín agus dochas a thabhairt do na heagraíochtaí seo agus iad ag dúl i mbun oibre pleanála teanga mar atá leagtha amaach daofa sa Straitéis 20 Bliain.

Tá an Straitéis 20 Bliain glactha leis ag chuile pháirtí le bliain iomlán ach go foill, níl aon rud dearfach tarluithe ach amháin na rudaí diultach thuas.  Tá deis ann rudaí a dhéanamh nach mbeadh aon chostas leo ach níl seo ag tarlú, mar shampla, polasaí luath-thumoideachais iomlán  a chuir i bhfeidhm ins na bunscoltacha Gaeltachta agus ról lárnach a thabhairt do ChOGG sa choiste Oideachais dén Straitéis 20 Bliain.

Ma tá tuilleadh eolais uait ar aon cheann de na habhair seo, cur scairt orm

le meas,

Éamonn Mac Niallais,

Bhí breis is 700 i láthair ag an gcruinniú i nDún Mán Bhuí aréir

Bhí slua ollmhór, breis is 700, i láthair ag cruinniú i nDún Mán Bhuí aréir chun míshásamh phobal iarthar Chorcaí a chur in iúl i leith na gciorruithe ar scoileanna beaga tuaithe atá á mholadh ag an Aire Oideachais, Ruairí Quinn.

Sa bhuiséad bhí mír bheag sa chuid a bhain leis an Roinn Oideachais ag rá go ‘spreagfaí’ na scoileanna beaga chun comhnascadh a dhéanamh.   An bealach atá an spreagadh sin á dhéanamh go bhfuil laghdú á dhéanamh ar an gcoimheas múinteoirí/daltaí i scoileanna dhá oide, trí oide is ceithre oide.    Beidh níos mó daltaí i ngach rang.   In iarthar Chorcaí ciallaíonn sé go mbeidh droch éifeacht ar 43 scoil as 56.    Sna Gaeltachtaí tá geall leis leath na scoileanna i gcontúirt.

I mo cheantar féin, Múscraí, tá dhá scoil as seisear i gceist. I gCiarraí, tá 13 as 14 i mbaol ag na ‘treoirlínte’ nua; i nGaillimh tá 22 as 41 i gcontúirt agus i Maigh Eo níl ach trí scoil as 24 slán. I dTír Chonaill tá ocht scoil is fiche faoi bhagairt agus tá dhá scoil as an trí cinn sa Rinn ar liosta thargaidí na Roinne.

Ag an gcruinniú aréir i nDún Mán Bhuí bhí slua ann ó Chúil Aodha agus ó Reidh na nDoirí, an dhá scoil sa cheantar seo atá i gcontúirt, chun tacaíocht a thabhairt don agóid.   Ag labhairt do ag an gcruinniú, dúirt Cathal O Riada, príomh oide Scoil Chúil Aodha/Barr dInse, go mbeadh ar pobal iarthar Chorcaí agus pobail eile ar fuaid na tíre teacht le cheile agus aghaidh a thabhairt ar Bhaile Atha Cliath chun go dtuigfeadh na polaiteoirí – an Aire Oideachais is an Taoiseach sa chéad dul síos – an earráid ollmhór atá á dhéanamh.

Mheabhraigh sé don slua gurb é an tuath atá an earnáil talamhaíochta, an t-aon earnáil den gheilleagar atá ag feidhmiú go h-éifeachtach, agus nach aisteach an scéal é gur fán dtuath atá na giorruithe is géire á dhéanamh ar an bpobal.   Is é seo freisin an bagairt is baolaí do shaol na Gaeltachta agus na Gaeilge.   Cé nach dtugann na h-eagraíochtaí Ghaeilge nó ‘Gluaiseacht’ (nior giorra de lán stad) na Gaeilge seo faoi ndeara go fóill, is cosúil.

Iarthar Chorcaí a bhí ann aréir.  Tá pobail eile ar fuaid na tíre ag gníomhú agus ní fada go mbeidh aghaidh á thabhairt againn ar Bhaile Atha Cliath chun ár n-agóid a thabhairt go Geataí na Dála.  Agus go bhfoire Dia ar Theach Laighean an lá a tharlóidh sé sin….

Bhí réabhlóid san aer aréir i nDún Mán Bhuí….agus tá sé sin ag bailiú nirt.

Mícheál D. Ó hUigín - Uachtarán na hÉireann agus an t-é a chur deireadh le Mír 31. Maireann meoin Mhír 31 go fóll, i measc lucht tacaíochta an IRA

Ní raibh ann ach ceist ama.   Tar éis do Mhichael D fáil reidh le Mir 31 den Acht Chraolacháin, mír a chur cosc ar úrlabhraithe SF bheith faoi agallamh ar na meáin chraolta, tá mir nua ann a thacaíonn le cinsíreacht, cé nach bhfuil sé luaite ar aon reachtaíocht….go fóill.

Mír 32 atáim ag baiste air mar go mbionn siad siúd atá ar a shon ag maíomh as a dtacaíocht do Phoblacht na 32 contae, Sinn Féin, an Ghaeilge agus go leor ‘cúiseanna’ dá leithéid.   Duine mise atá ar shon na Gaeilge agus ar son aontú na tíre – ach ní chreidim sa ‘consensus compórdach’ a bhíonn á bhrú orainn ag dreamanna éagsúla, na ‘Facebook Republicans’ (cothrom an lae inniu den ‘barstool republican’) agus a gcáirde eile.

De bharr alt a scrígh mé don Sunday Indo, a leithéid de thréas, tá go leor á mhaíomh fúm nach bhfuil fior.   Nior iarr mé cosc ar ‘Mhná an IRA’.  D’iarr mé go leireodh sé dhá thaobh an scéil agus go dtabharfaí dúshlán do ínsínt leataobhach Rose Dugdale ar chúrsaí.

De réir an ‘Sionnach Fionn’, blagalaí a bhionn ag blagáil as Béarla, den chuid is mó,  faoin nGaeilge agus ceisteanna a bhaineann le cúiseanna ar nós Éire an 32 Contae etc, táim: “ censorious”.  San abairt céanna maíonn sé gur ionann m’alt agus:

“a reminder of the draconian days of Section 31 when a plurality of views in this nation on the conflict in the north-eastern part of the country became unacceptable,”

Ina chur síos fúm, deir sé:

Concubhar Ó Liatháin has stated on several occasions his opposition to the Official Languages Act of 2003 (which enshrines to a limited degree a level of equality between Irish and English speaking citizens) and the Language Commissioner (who oversees the fair implementation of the Act and deals with complaints by citizens in relation to its contravention by state bodies). His view is that the legislation, as currently formatted, is largely irrelevant to the needs of Irish speakers. However there is no doubting his commitment to the Irish language, and the Irish speaking communities of the Gaeltachtaí in particular, and the breadth of his vision for TG4 in the coming decades is both impressive and welcome. However in airing this public criticism of TG4 in a notoriously anti-Irish newspaper Ó Liatháin has done the Irish language station or the cause of the Irish speaking communities of Ireland no favours. Such views should have been made internally on the board of management of TG4, and with whatever vigour Ó Liatháin felt necessary. If that failed to meet his satisfaction then a resort to a public statement on the issue would have been understandable.

Dar liomsa is ionann agus cinsireacht an chaint seo nach n-abróinn faic faoi mo mhothúcháin i dtaobh an chláir, Mná an IRA, seachas taobh istigh de seomra boird TG4.   Ní bheadh aon brí le fanúint i mo thost go dtí lár mí Feabhra, nuair a bheidh an chéad cruinniú eile ann,  nó bheadh an sraith criochnaithe!  Ní raibh fonn orm go mbeadh m’ainm luaite le bolscaireacht neamhleithscéalach den tsort a bhí i Mná an IRA agus mar sin scrígh mé blag faoi anseo. As sin a d’eascair an t-alt sa Sindo.

Is é an peaca is mó, gan amhras, go raibh m’alt san Sunday Independent. Dar leis An Sionnach Fionn, is ‘ a notoriously anti-Irish newspaper’ an Independent.  An é seo an Independent céanna a bhionn ag foilsiú agus ag dáíleadh ‘Foinse’ gach seachtain, gan deontas ó Fhoras na Gaeilge?    Dá mbeadh gach Roinn Rialtais is comhlacht stáít atá ceangailte faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla chomh ‘anti Irish’ leis an Independent, bheadh an tír Gaelaithe ar fad!   Gan amhras táim tar éis TG4 a mholadh in altanna eile san Independent – ach is beag aird a fuair na h-altanna sin! 

Gan amhras tá roinnt eile atá ag nochtadh a dtuairimí i mo leith ar shuíomh an Independent.   Ceapann siad gur ábhar grinn m’ainm.  Iad san atá ag cosaint TG4 ar íonsaí uaimse!  A leithéid de chacamas.

• Jim_O_Mahoney

  I can’t get over the author’s name, is he from Klingon home world by any chance?
• 
  James Mulvaney

  No I’d image he’s trinity educated and from D4! Might as well be from the Klingon home world though in fairness for all he know’s about our history.
  Good on TG4 for having the balls to tell the truth, no more, the archive footage doesn’t lie lads…
• Jimmy

  I think he is a first cousin of Gobnait O’Lúnasa.

  Jim_O_Mahoney

I couldn’t stop laughing when I saw that name, oh dear… How does Concubhar O’Liathain translate into English?

However in airing this public criticism of TG4 in a notoriously anti-Irish newspaper Ó Liatháin has done the Irish language station or the cause of the Irish speaking communities of Ireland no favours….As it is this alleged controversy will simply add more fuel to the campaign by the Anglophone zealots in our political and media establishments to close TG4, and while Concubhar Ó Liatháincannot be accused of creating the controversy in the first place he has certainly not helped in dampening it down.

A léithéid d’áibhéil.   Más amhlaidh gur féidir TG4 a dhúnadh de bharr alt atá scrite agam, bhuel, bhí an staisiún i ndroch áít ar aon nós.  Ach tá’s ag an saol nach bhfuil sin fíor.  Scrígh mé alt ag caineadh chláir.  Nior thit an spéir.  Go deimhin fuair TG4 go leor poiblíocht mar gheall air agus níl rud ann agus droch phoiblíocht deirtear.    Má tá éinne ag tabhairt ármlóin do lucht ionsaithe TG4 is é an t-é a choimisiúnaigh an sraith seo, an BAI a mhaoinigh é agus na léiritheoirí as ucht a léiriú leataobhach.  Má tá éinne ag tabhairt údar do lucht íonsaithe na Gaeilge/TG4 bheith ag baisteadh ‘An Phoblacht TV’ ar an staisiún, is iad na daoine sin atá á dhéanamh.

Concubhar Ó Liatháin may undoubtedly abhor those who treat Irish speakers as second class citizens but judging by the reaction to his article he has given them plenty of ammunition to do so in the future including a new name for TG4 that is now spreading amongst the extreme edges of the Anglophone media and online community in Ireland: “An Phoblacht TV”.

Deirtear go bhfuil daoine ag iarraidh go n-éireoinn as Bhórd TG4.   Seachas ‘Poblachtóirí Facebook’ agus cancráin eile níl a fhios agam cé atá chomh buartha faoi m’alt.  Níl sé i gceist agam beart a dhéanamh de réir na h-ainniseoirí úd.  Tá go leor déanta agam ó chuaigh mé ar bhórd TG4.  Táim ag déanamh birt de réir briathair, de réir mar a thug mé le fios nuair a bhíos ós comhair an Chomhchoiste Oireachtais i 2010 agus mé á cheapadh ar bhórd TG4 tar éis comórtas phoiblí.    Tá go leor fós le déanamh agam.

Is mise guth an phobail ar bhórd TG4.  Mise an t-é a cheap Teachtaí Dála agus Seanadóirí le bheith im ionadaí phoiblí.    Táim chun labhairt amach de réir mo choinsias ar chúrsaí a bhaineann leis an staisiún agus mura réitíonn sin le daoine, bhuel, sin a bhfadhb. Ní fadhb liomsa é.

Mná an IRA - sraith nua ar TG4

Cuireadh tús le sraith nua ar TG4 ar Oíche Nollaig na mBan, Mná an IRA, sraith a thugann léargas leataobhach agus leibideach ar ról mhná éagsúla san IRA ó na 1960aí i leith.    Is cinnte go bhfuil scéal na mban san eagras sin le h-ínsint ach má tá cothrom le féinne a thabhairt dóibh, ba cheart caitheamh leo mar a chaithfí le fear ar bith a raibh san eagras céanna.  Is é sin nach ligfí don t-é nó an t-í atá faoi chaibidil a scéal a ínsint gan dúshlán a thabhairt do nó di.   An raibh Rose Dugdale ina ‘saighdiúir’ faoi mar maíodh sa teideal?  An raibh sí fiú san IRA?   An bhfuil an cheart ag leiritheoirí an chláir ‘Oglaigh na hÉireann’ a thabhairt ar an IRA nuair is é sin an t-ainm atá ar Arm an Saorstáit?

Ós rud é go bhfuilim i mo chomhalta ar bhórd TG4, creidim go mbaineann an scéal seo liom.  Ní chreidim go bhféadfaí clár chomh leibideach agus leataobhach a chraoladh ar TG4, i bhfianaise an taithí atá agam féin mar iriseoir agus, i bhfad siar, ar chlár a léiriú do TG4.   Níor deineadh aon iarracht malairt tuairime a chur ós comhair an lucht féachana.  Tá meas agam ar Ite Ní Chionnaith, gan amhras, ach creidim gur locht é ar na leiritheoirí agus ar TG4 ná raibh ‘léamh eile’ ar scéal Rose Dugdale le tabhairt faoi ndeara sa chlár.   B’olc an léargas ar chaighdeáin iriseoireachta is eagarthóireachta ag an staisiún nár léir gur caitheadh súil ar an gclár seo sarar craoladh é féachaint an raibh ínsint cothrom á dhéanamh ar an scéal.    Is é mo thuairim go raibh an ínsint sa chlár seo leataobhach amach is amach.

Neartaíonn sé an chás gur cheart go mbeadh rannóg ar leith cláracha ag TG4 maidir le cúrsaí reatha le duine ann a bheadh taithi aige/aici ar an réimse seo oibre.   Neartaíonn sé, freisin, ar an droch uair, lámha naimhde TG4 a bhainfidh úsáid as cláracha mar seo chun baint den dea obair eile a dhéanann an staisiún.      Bhí sceideal brea ann ag an Nollaig – rud atá léirithe ag na figiúirí fónta lucht féachana a fuair an staisiún.   Chuala mé cuid den trachtaireacht ar seó Joe Duffy ar an Déardaoin agus bhí sé thar a bheith cáinteach ar an ábhar.   Ní aontaím le stíl nó cur chuige Duffy agus bhí úsáíd á bhaint aige as gach cleas suarach chun an bróg a thabhairt do TG4 – ach cad is fiú bheith ag argóint leis nuair is é TG4 féin a thug an targaid do go h-áisiúil!

Táim tar éis litir gearáin a sheoladh chuig Ard Stiurthóir TG4, Pól  O Gallchóir, ag moladh féachaint arís ar na cláracha eile sa sraith seo féachaint an bhféadfaí iad a leasú le malairt tuairime a chur san áireamh ann.  Tá ceist ann freisin murar féidir é sin a dhéanamh go sasúil ar cheart é a chur ar an seilf ar fad.   An bhfuilim ag dul thar fóir – b’fhéidir é ach creidim gur smál é an clár seo ar sceideal TG4 agus ar chlú an staisiún.

Nior chuir an Choimisinéir le cúis na teanga - ach chuir sé go mór le maorláthas teanga

Tá go leor cainte déanta le seachtain anuas faoin gcinneadh a rinne an Rialtas Oifig an Choimisinéara Teanga a chomhnascadh le hOifig an Ombudsman.   Seo an méid atá le rá agamsa ar an ábhar sa cholún a foilsíodh i nGaelscéal na seachtaine seo.  Fáilte roimh malairt tuairimí. Is fearr imreas ná uaigneas.

Cuid agaibh a léifidh é seo, ní mhaithfidh sibh dom nach bhfuilim ag caoineadh uiscí mo chinn mar gheall ar chinneadh an rialtais i leith Oifig an Choimisinéara Teanga.  Tá sé i gceist an Coimisinéir a chomhnascadh le hOifig an Ombudsman san athbhreithniú a fógraíodh le déanaí ar na seirbhísí poiblí.

Creidim féin go bhfuil mionlach substaintiúil a aontóidh liom ós íseal gur bogadh sa treo ceart é seo.

Ar an léamh is fearr, creidim go dtabharfaidh an státseirbhís aird níos mó ar an méid a bheadh le rá faoi easnaimh, laigí agus faillí na seirbhíse dá mba rud é gur ó Oifig an Ombudsman i mBaile Átha Cliath a thiocfadh sé seachas ó oifig iargúlta imeallach san iarthar.

De réir léamh níos conspóidí ná sin arís, mo léamh féin, ní raibh riamh in Oifig an Choimisnéara Teanga, dá fheabhas baill foirne na hoifige sin, ach sop in áit na scuaibe.  Níor chuir sé faic leis an nGaeilge ach leibhéal eile maorlathais agus is beag tionchar a d’imir sé, dar liom, ar threorú na Loinge Stáit i dtreo na Gaeilge.

Níor dheineas ach gearán amháin leis an Oifig – agus b’shin mar gheall ar chinneadh An Post an Oifig Phoist a dhúnadh i nGaeltacht Mhúscraí.   Fiú agus é ar an aon oifig phoiblí sa sráidbhaile ina bhféadfaí seirbhísí stáit a lorg trí Ghaeilge, ní raibh An Post tar éis scéim a chur i bhfeidhm – cé gur tugadh treoir don chomhlacht í a chur i bhfeidhm roimh mhí Lúnasa 2009.    Mar sin níl aon cheangal ar an gcomhlacht aon seirbhís a chur ar fáil trí Ghaeilge.

Agus tá Oifig Phoist Bhéal Átha an Ghaorthaidh dúnta. Seachas litir a chur chuig An Post – rud a chuir le saibhreas an chomhlachta fhaillíoch beagáinín – lena imní a chur in iúl, ní raibh tada a d’fhéadfadh an Coimisinéir Teanga a dhéanamh maidir le faillí An Post!

Sa deireadh thiar, is ar éigean go mbunódh rialtas ar bith Oifig an Choimisinéara Teanga dá mbeadh an baol ann go n-athródh sé rud ar bith chun feabhais.  Sin mar a tharla le hOifig an Choimisinéara Teanga.

Nuair a rinne an Oifig an chéad suirbhé ar an státseirbhís ag fiafraí cá mhéad d’fhoirne na rannóg éagsúil a chreid go mbeadh siad ábalta gnó a dhéanamh trí Ghaeilge, 3% an freagra a thug an Roinn Oideachais agus Eolaíochta.   Nuair a deineadh an dara suirbhé cúpla bliain ina dhiaidh sin, 1.5% a thuairiscigh an Roinn Oideachais mar fhreagra ar an gceist chéanna.

Laghdú 50% ar líon na bhfeidhmeannach a chreideann go mbeadh siad ábalta gnó a dhéanamh trí Ghaeilge sa roinn is mó a imríonn tionchar ar mhúineadh agus ar fhoghlaim na Gaeilge ar fud an stáit.  Dochreidte.

An chéad rud eile a bheidh tú ag rá liom nach bhfuil feidhmeannaigh na Roinne Airgeadais ábalta a gcuid uimhríochta a dhéanamh i gceart agus iad ag áireamh ár gcuid airgid (agus ár bhfiacha)!

Ní ag magadh atáim nuair a deirim ós ard gur léir domsa go bhfuil fadhb níos bunúsaí ná easpa cumas Gaeilge sa státchóras.  Ba cheart go mbeadh sé soiléir don dall ag an bpointe seo go bhfuil easnamh substaintiúil in éirim ár státchórais.

Fuarthas réidh le riachtanas na Gaeilge d’fhostaithe nua sa státseirbhís ag tús na 1970í.  Ba olc an cinneadh é sin nó chinntigh sé nach mbeadh gá le caighdeán bunúsach oideachais ag na daoine a earcaíodh ina dhiaidh sin.  Ní raibh a gcumas Gaeilge maith go leor ná, is léir, a gcumas sa Mhatamaitic agus ní thuigeann aoinne réasúnta an Béarla a úsáideann siad. Ní raibh eacnamaithe sa Roinn Airgeadais ná tionsclóirí sa Roinn Tionscail.

Gí go bhfuil sé éasca a dhóthain d’fheidhmeannaigh shinsearacha sa Roinn Airgeadais beag a dhéanamh den €3.6bn a cuireadh go héagórach lenár bhfiachas náisiúnta, is cinnte nach ligfeadh aon duine sa Roinn sin don rialtas cent níos lú ná mar a bhí dlite dóibh a íoc leo ina bpinsean.  Sin an fáth, nach é, go bhfuiltear ag súil go n-éireoidh na mílte acu as a bpostanna roimh mhí Feabhra seo chugainn nuair a thiocfaidh córas nua i réim chun pinsin a ríomh.

Cé go bhfuil béim ar leith agam ar an nGaeilge, is í an chuid is lú í de mhíchumas iomlán an státchórais.  Ach tá sí úsáideach chun solas a dhíriú ar an bhfadhb ollmhór ar a cúl.

An rud is lú a mbeadh aon duine ag súil leis ó na státseirbhísigh go mbeadh caighdeán réasúnta oideachais orthu, agus tá léamh, scríobh agus labhairt na Gaeilge riachtanach chun é sin a chruthú an oiread agus atá uimhríocht agus litearthacht sa Bhéarla.

Isteach sa chóras sin a tumadh an Coimisinéir Teanga agus a fhoireann, iad gan chumhacht agus laincis drochreachtaíochta orthu, Acht na dTeangacha Oifigiúla.  Ní raibh seans acu.

Anois tá comhnascadh le déanamh le hOifig an Ombudsman.  Tá Oifig an Choimisinéara chomh pollta mar bhratlong na Gaeilge sa státchóras agus atá an Titanic mar bhratlong loingeas an Réiltín Bháin.

Is cinnte go mbeidh go leor Gaeilgeoirí ann a bheidh buartha mar gheall air seo. Tá dúil mhór ag sciar dár mbuíon sa mhaorlathas.  Ar an drochuair tá greim acu ar cheannaireacht na gluaiseachta, más gluaiseacht í seachas lánstad.

Ní hé go bhfuil easpa dúile ag pobal na tíre sa teanga. Is maith linn – leo – í go mór.  Is maith linn bheith ag faire ar an rugbaí ar TG4 – seachas Neil Francis bocht – is maith linn bheith ag pocléim le ceol na Rubber Bandits ag an Oireachtas agus is maith linn filíocht na Gaeilge.

An oiread le héinne eile atá réasúnta ciallmhar, níl mórán spéise againn i dtuairiscí oifigiúla i dteanga ar bith.  Is saothar in aisce agus faillí ar an dteanga bheith ag maíomh a mhalairte.

Sin an fáth nach bhfuilim ag caoineadh mar gheall ar chinniúint an Choimisinéara.

Rud amháin eile: agus an Nollaig ag teannadh linn, tá An Post ‘ag cuidiú’ le Daidí na Nollag agus iad ag tabhairt litreacha ó pháistí ag lorg féiríní uaidh a fhad  leis an Mol Thuaidh.  Cuideoidh siad leis an bhfear mór litreacha a sheoladh ar ais chuig na páistí chomh maith.

Ach an gceapann éinne go mbeidh deis ag Daidí na Nollag litreacha i nGaeilge a sheoladh chuig na páistí sin a sheolann litreacha i nGaeilge chuige?  Caolseans.

Dá mbeadh an Coimisinéir Teanga sásta idirghabháil a dhéanamh leis An Post agus Daidí na Nollag lena chinntiú go gcuirfeadh na sióga atá ag obair ag An Post ar shúile an fhir ghroí gur cheart dó bheith béasach agus litir a sheoladh ar ais sa teanga chéanna, b’fhéidir go mbogfadh mo chroí agus croí na bpáistí lena chois sin.

Féirín Nollag le fiúntas a bheadh ansin.

Nár cheart go mbeadh Gaeilge ag Daidí na Nollag?

Is é an am sin den bhliain é arís.  Tá na míonna ag gabhail tharainn ar nós na gaoithe agus tá an Nollaig ag teannadh linn.  Tá páistí ag scríobh a gcuid litreacha go dtí Daidí na Nollag – nó Santa nó pé duine é.     Ar aon nós bhí litir san Irish Times an tseachtain seo chaite ón bhfear groí féin ag tathant ar na páistí bheith ag scríobh chuige agus na litreacha a sheoladh, via An Post, go dtí an “North Pole”.    An lá dar gcionn bhí freagra ó Gabriel Rosenstock ag fiafraí an mbeadh sé maith go leor do An Post dá seolfadh páiste litir chuig An Moll Thuaidh agus spreag an litir sin an freagra ba bhinibí dá bhfaca mé le tamall fada i leith na Gaeilge ó Darragh McHugh i gCaisleán a Bharraigh.  Léiríonn an litir seo an meoin aigne diultach i leith na teanga atá á chothú ag an maorláthas mire a leanann Acht na dTeangacha Oifigiúla.

Sir, – It is with some surprise that I read in your Letters page the apparent assertion that Santa is a Gaeilgeoir (November 17th).

If not (there may alternatively, one supposes, be some elf ensconced in a corner of the workshop with the cushy little number of translating all hobby-language correspondence) then as a gesture he could perhaps deliver a second chip to balance the shoulders of tiresome lobbyists. – Yours, etc,

DARRAGH McHUGH,

Cherrington Place,

Castlebar, Co Mayo.

 

Chumas freagra trathnóna Dé hAoine tar éis oibre agus sheolas é chuig an nuachtán.  Fuarthas glaoch guthán ag rá liom gur féidir go raibh sé i gceist ag an nuachtán an litir a fhoilsiú.  Glacaim leis nach bhfoilseofaí anois é, de bhrí nach bhfuil sé foilsithe go dtí seo, agus mar sin cuirim in bhúr láthair é mar eolas agus mar ábhar diospóireachta, b’fhéidir.

A chara,

Seldom have I read a contribution to your Letters Page so lacking in the Christmas Spirit as that of Darragh McHugh’s tuppence worth (November 18th) on the possibility of Santa being a Gaeilgeoir.   There are thousands of children throughout Ireland for whom the Irish language is not a hobby but a part of their daily lives.  Are they not as entitled to believe in Daidí na Nollag as others believe in Santa or Pére Noel or Saint Nicholas?   Is it unreasonable to assume that Santa, a resident of the North Pole and a well travelled individual by all accounts, would have picked up sufficient ‘cúpla focal’ to respond to a child’s letter in the language in which it was written?  It would appear to be a common courtesy and no-one has ever impugned Santa’s good manners until your correspondent did so yesterday.

There is a less festive aspect to this controversy.   An Post, as Santa’s facilitators in Ireland, should be bound by the Official Languages Act 2003.  I write ‘should’ because An Post were set a deadline of August 2009 to implement a Language Scheme but have yet to do so.   A child who dips into his or her savings for the price of a stamp, be they Irish speaking or English speaking, is entitled to the same courtesy from Santa and it ill behoves your correspondent to question this or for An Post to fail to facilitate it.

The problem with the translation of many official documents to Irish is that the documents are of insufficient interest to generate a readership in whichever language they are published.  If Santa takes the trouble to acknowledge the children who write to him in Irish with a response in the same language, it is certain that his letter will be read avidly by its recipients.   It wouldn’t stretch the resources of his operation at the North Pole to provide the necessary translation of an acknowledgement note from English to Irish.     In fact I’m fairly sure that any number of elves proficient in the craft of translation – such as Gabriel Rosenstock (Letters to the Editor, November 17th) – could assist in the seasonal spirit.

Is mise le meas

Concubhar Ó Liatháin

Cúil Aodha